Πηγή: Διεύθυνση Ενημέρωσης / Υπουργείο Εθνικής Άμυνας / Ευάγγελος Καραΐσκος

Το «εργαστήριο» της Ουκρανίας

Στον σχεδιασμό και την ανάπτυξη του anti-drone Τείχους αναμένεται να συμβάλλει και η Ουκρανία, με την οποία η ΕΕ σχημάτισε «συμμαχία για τα drones» με ένα πρόγραμμα ύψους 6 δισ. ευρώ, που έχει ως στόχο αφενός τη στρατιωτική ενίσχυση της χώρας καθώς εισέρχεται στον πέμπτο χρόνο πολέμου με τη Ρωσία, αφετέρου τη μεταφορά της ουκρανικής τεχνογνωσίας προς την Ευρώπη. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια η Ουκρανία κατάφερε να καθιερωθεί ως «drone υπερδύναμη», παράγοντας ετησίως, σύμφωνα με το Bloomberg, περίπου τέσσερα εκατομμύρια. Εκτιμάται πως τα ουκρανικά μη επανδρωμένα συστήματα ευθύνονται για πάνω από τα δύο τρίτα των απωλειών εξοπλισμού της Ρωσίας, ενώ πρόσφατα η ουκρανική Υπηρεσία Ασφαλείας (SBU) ανακοίνωσε πως το 2025 καταστράφηκαν από drones 15 ρωσικά στρατιωτικά αεροσκάφη σε αεροπορικές βάσεις, προκαλώντας απώλειες που υπερβαίνουν το 1 δισ. δολάρια. Από την πλευρά του, ο ρωσικός στρατός εκτιμάται -βάσει υπολογισμών του ουκρανικού United24– πως το 2025 εκτόξευσε κατά της Ουκρανίας περίπου 100.000 drones, 60.000 αεροπορικές βόμβες και 2.400 πυραύλους. Την ίδια ώρα, έκθεση της Υπηρεσίας Προστασίας του Συντάγματος της Λετονίας (SAB), υπολογίζει πως τα drones ευθύνονται για το 70%-80% των τραυματισμών και θανάτων, τόσο στις ουκρανικές όσο και στις ρωσικές δυνάμεις.

Για το Chris Kremidas-Courtney, αναλυτή του European Policy Center και του Κέντρου Πολιτικής Ασφάλειας της Γενεύης και στρατηγικό σύμβουλο ΕΕ-ΝΑΤΟ σε θέματα άμυνας και υβριδικών απειλών, τα μη επανδρωμένα συστήματα στην Ουκρανία έφεραν μία «επανάσταση» στην ακρίβεια στόχου που, όπως λέει, έχει εξισώσει το πεδίο μάχης: «Πρόκειται για τη μαζική ακρίβεια. Με ένα drone που κόστισε μερικές δεκάδες χιλιάδες ευρώ, μπορεί να καταστραφεί ένα πολεμικό πλοίο που κόστισε εκατομμύρια ευρώ. Αντίθετα, δεν απαιτείται ένας πύραυλος κόστους ενός εκατομμυρίου ευρώ για την κατάρριψη ενός drone αξίας 30.000 ευρώ, η αποτροπή των drones μπορεί επίσης να κοστίσει πολύ φθηνότερα. Η ακρίβεια στόχου πλέον δεν είναι ακριβή, πράγμα που σημαίνει ότι μικρότερα κράτη μπορούν να αντιμετωπίσουν μεγαλύτερα κράτη σε πολέμους. Έτσι η Ουκρανία είναι σε θέση να κρατά σε απόσταση τους Ρώσους ». Όπως επισημαίνει στο MIIR, στο πεδίο της μάχης με τη στρατηγική αυτή οι Ουκρανοί ανάγκασαν τους Ρώσους να ακολουθήσουν, ενώ στην πορεία αναγκάστηκαν και οι ίδιοι να αλλάξουν τον τρόπο που πολεμούν: «Κάθε μήνα οι Ρώσοι αναπτύσσουν αντίμετρα, τρόπους να αποτρέψουν τα ουκρανικά drones. Και έτσι κάθε 30 με 60 ημέρες οι Ουκρανοί επανασχεδιάζουν τα πάντα. Έτσι τώρα έχουμε έναν στρατό που βαδίζει και πολεμά, και ακριβώς πίσω του βρίσκεται μια ομάδα μηχανικών και εργαστήρια που κατασκευάζουν νέα όπλα, εκσυγχρονίζοντας τα πάντα κάθε 30-60 ημέρες. Πρόκειται για μια εντελώς διαφορετική νοοτροπία και διαδικασία».

Τη διαδικασία αυτή παρακολουθούν στενά οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που αναζητούν τρόπους αντιμετώπισης της ασυμμετρίας κόστους-άμυνας εν μέσω υψηλού πληθωρισμού και δημοσιονομικής πίεσης. Δεν είναι τυχαίο που στην τελευταία συνάντησή τους στην Αθήνα τον Νοέμβριο Κυριάκος Μητσοτάκης και Βολοντίμιρ Ζελένσκι συμφώνησαν, μεταξύ άλλων, στην εμβάθυνση της αμυντικής συνεργασίας Ελλάδας-Ουκρανίας, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας στην ανάπτυξη και χρήση θαλάσσιων drones και στη διεξαγωγή κοινών εκπαιδεύσεων. 

                            Ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας στο Πεδίο Βολής και Ασκήσεων «Αετός» στον Έβρο κατά την άσκηση «Αίσιος Οιωνός», 14-11-2025.
– Πηγή: Διεύθυνση Ενημέρωσης / Υπουργείο Εθνικής Άμυνας / Ευάγγελος Καραΐσκος

Τα drones στο νέο ελληνικό αμυντικό δόγμα

Στην Ελλάδα, όπου το υπουργείο Εθνικής Άμυνας προχωρά με την «Ατζέντα 2030», η χρήση και η αντιμετώπιση drones έχουν αποκτήσει αυξημένη βαρύτητα. Στο πλαίσιο αυτό ανακοινώθηκε ήδη τον περασμένο Σεπτέμβριο πως θα λειτουργήσει στην Τρίπολη Σχολή Αυτονόμως Κινουμένων Οχημάτων (drones) και συστημάτων αντι-drones. Παράλληλα, οι περίπου 10.000 οπλίτες που πέρασαν στις 24 Φεβρουαρίου τις πύλες των κέντρων εκπαίδευσης νεοσυλλέκτων του στρατού, θα είναι οι πρώτοι που θα υπηρετήσουν βάσει ενός νέου μοντέλου, το οποίο στη διάρκειας δέκα εβδομάδων βασική εκπαίδευση συμπεριλαμβάνει εκπαίδευση στα συστήματα μη επανδρωμένων αεροσκαφών (ΣμηΕΑ), συνδυάζοντας θεωρητική και πρακτική κατάρτιση, μεθόδους ανίχνευσης-εντοπισμού-αντιμετώπισης drones και ασκήσεις σε εξομοιωτή. Στο τέλος κάποιοι θα επιλέγονται για επιπλέον εκπαίδευση και απόκτηση της δεξιότητας «χειριστή ΣμηΕΑ». 

Στα τέλη Ιανουαρίου το Γενικό Επιτελείο Στρατού προχώρησε για πρώτη φορά στη σύνταξη και έκδοση ειδικού Εγχειριδίου Εκστρατείας με τίτλο «Τακτική Χρησιμοποίηση Πολυκόπτερων και Τρόποι Αντιμετώπισης», αξιοποιώντας και την ανάλυση πρόσφατων επιχειρησιακών εμπειριών, ιδιαίτερα από τον πόλεμο στην Ουκρανία. «Το εγχειρίδιο λέει τις λεπτομέρειες χρήσης ή τις λεπτομέρειες αντιμετώπισης drones. Βασιζόμαστε στα συμπεράσματα που έχουν άλλοι στρατοί και ήδη αρχίζουμε να έχουμε και κάποια δικά μας συμπεράσματα, διότι έχουμε πετάξει και τα Heron, ειδικά για επιτήρηση. Τώρα οι Ένοπλες Δυνάμεις αρχίζουν και παίρνουν κάποια συστήματα, έστω και σε μικρούς αριθμούς, τα οποία βλέπουμε δοκιμαστικά», εξηγεί στο MIIR ο Αντιστράτηγος (εα) Ιπποκράτης Δασκαλάκης, Διευθυντής Μελετών του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛΙΣΜΕ) και Διδάκτορας Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Ο κ. Δασκαλάκης, που διδάσκει και στη Σχολή Εθνικής Αμύνης και στην Ανωτάτη Διακλαδική Σχολή Πολέμου, τονίζει πως η χρήση drones ενισχύει σημαντικά τις αμυντικές ικανότητες της Ελλάδας στο σύνθετο πεδίο του Αιγαίου, ωστόσο, όπως και στην Ουκρανία, απαιτεί διαρκή εξέταση και αναπροσαρμογή των τακτικών, αλλά και της τεχνολογίας. «Και να μην εκπλαγούμε αν σε 3-4 χρόνια δεν έχουμε καν χειριστές. Άρα ποιος θα νικάει; Ο καλύτερος αλγόριθμος. Εκεί οδηγούμαστε και είναι μεγάλο πρόβλημα, διότι καμία χώρα δεν προλαβαίνει την τεχνολογία. Το 2020 είχαν τρομερή επιτυχία τα τουρκικά Μπαϊρακτάρ, σήμερα είναι εν μέρει ξεπερασμένα. Μεγάλες εταιρείες είναι πλέον διστακτικές να κάνουν μια τρομερή επένδυση και να αντιγράψουν ένα επιτυχημένο μοντέλο, γιατί μπορεί σε ένα χρόνο, όταν θα βγαίνει στην παραγωγή, να είναι ξεπερασμένο». 

O Αντιστράτηγος ε.α. Ιπποκράτης Δασκαλάκης, Διευθυντής Μελετών του Ελληνικού Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (ΕΛΙΣΜΕ)

Ο «Κένταυρος» και η αργή παραγωγή drones στην Ελλάδα

Η έρευνα, ανάπτυξη και παραγωγή drones απαιτεί χρόνο και χρήμα. Ανάμεσα στα πέντε εξοπλιστικά προγράμματα που συμπεριέλαβε η Ελλάδα στην πρόταση χρηματοδότησης από το SAFE, από όπου αρχικά αναμένεται να λάβει 788 εκατ. ευρώ -ενώ έχει καταθέσει αναθεωρημένη πρόταση ύψους 2,9 δισ. ευρώ- είναι και η ανάπτυξη μη επανδρωμένων οχημάτων από ελληνικές εταιρείες σε κοινοπραξίες με ευρωπαϊκούς ομίλους («Εφ.Συν.», 4/11/2025) και αντι-drones συστημάτων, όπως το «Κένταυρος» που παράγει η Ελληνική Αμυντική Βιομηχανία σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Αμυντικής Καινοτομίας (ΕΛΚΑΚ). Πρόκειται για το μοναδικό «battle-proven» ελληνικό σύστημα, αφού δοκιμάστηκε επί του πεδίου στην Ερυθρά Θάλασσα, εντοπίζοντας και καταρρίπτοντας drones των Χούθι που εξαπέλυαν επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων. Για το «Κένταυρος» που προβλέπεται να τοποθετηθεί σταδιακά σε όλα τα πλοία του Πολεμικού Ναυτικού, αναμένεται να δημιουργηθεί γραμμή παραγωγής, ενώ ενδιαφέρον για την απόκτησή του έχουν εκδηλώσει Κύπρος και Βουλγαρία. Πρόσφατα η ΕΑΒ ανακοίνωσε την ενοποίηση δυνατοτήτων του συστήματος με το Ισραηλινό αντιαεροπορικό σύστημα Barak MX της Israel Aerospace Industries, εντείνοντας τη σύσφιξη των αμυντικών σχέσεων Ελλάδας-Ισραήλ. Στην ατζέντα της ΕΑΒ βρίσκονται ακόμη το ραντάρ «Τηλέμαχος», το αντι-drone σύστημα «Υπερίων» και το drone «Αρχύτας II». Τον Δεκέμβριο ανακοινώθηκε επίσης από τον Νίκο Δένδια η δημιουργία μονάδας παραγωγής drones κατηγορίας FPV (First-Person View) στους Τοξότες Ξάνθης, που θα έχει τη δυνατότητα κατασκευής 1.000 drones τον μήνα. Ένα μήνα πριν, στο πλαίσιο της άσκησης «Αίσιος Οιωνός» που είχε ως επίκεντρο τη χρήση και αντιμετώπιση μη επανδρωμένων συστημάτων, 37 ελληνικές εταιρείες είχαν τη δυνατότητα να δοκιμάσουν τα προϊόντα τους σε επιχειρησιακό περιβάλλον. Τον Μάρτιο του 2025 έγινε γνωστό πως με τη χρηματοδότηση 12 εκατ. ευρώ μέσω του «ReArm», θα δρομολογηθεί η κατασκευή δύο τύπων πλωτών drones και ενός συστήματος διαχείρισης μάχης για κανονιοφόρους.

Παρά την έντονη κινητικότητα για τη μαζικότερη παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών που αναμένεται προσεχώς να τελεσφορήσει, η Ελλάδα ακόμη υστερεί στον συγκεκριμένο κλάδο. «Καθυστερήσαμε να ξεκινήσουμε, είναι αλήθεια», λέει ο Αντιστράτηγος εα Ιπποκράτης Δασκαλάκης, ενώ τονίζει πως εκτός από την απόκτηση drones δεν πρέπει κανείς να ξεχνά τη σημασία και το κόστος των ενημερώσεων των συστημάτων και των συχνών επανεκπαιδεύσεων που θα απαιτηθούν. «Άρα αυτά τα συστήματα εκτιμούμε πως για τα επόμενα χρόνια θα παίρνουν και μεγαλύτερο ποσοστό του αμυντικού προϋπολογισμού. Τώρα ακόμη είμαστε, ίσως, στο δύσκολο σημείο του να επιλέξουμε κατάλληλα συστήματα για να ξεκινήσουμε».

Το ελληνικό ενδιαφέρον για απόκτηση drones και αντι-drones συστημάτων έχουν αντιληφθεί, όπως ήταν αναμενόμενο, εκπρόσωποι ξένων εταιρειών που δραστηριοποιούνται στον κλάδο. Στις σχετικές ανακοινώσεις για τα εξοπλιστικά του ΥΠΕΘΑ καταγράφονται συχνές -τρεις τουλάχιστον τον Ιανουάριο- παρουσιάσεις και επιδείξεις σχετικών προϊόντων στο ελληνικό επιτελείο. Στις ομιλίες του Chris Kremidas-Courtney σε εκπροσώπους της ΕΕ, του ΝΑΤΟ και κυβερνήσεων τονίζεται πως η διεθνής αγορά μη επανδρωμένων συστημάτων είναι αρκετά ανταγωνιστική και κατακερματισμένη και οι υποψήφιοι επενδυτές πρέπει να εξετάζουν τις μακροπρόθεσμες προοπτικές των συστημάτων που επιλέγουν. «Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση κινητοποιεί τις παραγγελίες αυτήν την περίοδο. Η πολιτική και η ισχύς ορισμένων εκ των μεγάλων εταιρειών μπορούν να πιέσουν προς την αγορά συστημάτων που ίσως δεν χρειάζονται. Γιατί; Διότι τα έχουν ήδη κατασκευάσει και θέλουν να τα πουλήσουν», εξηγεί, προσθέτοντας πως «η τεχνολογία και η επιστήμη πρέπει να υποδεικνύουν τις σωστές επιλογές, όχι η πολιτική».

Στο Μακροπρόθεσμο Πρόγραμμα Αμυντικών Εξοπλισμών του ΥΠΕΘΑ για τα επόμενα 12 συν 8 χρόνια προβλέπεται ένα μοντέλο επενδύσεων με σταθερή εθνική συμμετοχή τουλάχιστον 25% μεσοσταθμικά της ελληνικής βιομηχανίας στα εξοπλιστικά προγράμματα. «Ήδη το ΕΛΚΑΚ έχει προκηρύξει 18 καινοτόμα προγράμματα 88 εκατ. ευρώ, ενώ για το 2026 έχουν προβλεφθεί 75 εκατ. ευρώ», δήλωσε ο Νίκος Δένδιας κατά τη συζήτηση για την ψήφιση του προϋπολογισμού. Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας εξάλλου  θύμισε στην πρόσφατη σύνοδο υπουργών Άμυνας του ΝΑΤΟ πως η Ελλάδα είναι από τις λίγες χώρες εντός του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε. που δαπανά στην άμυνα ποσοστό μεγαλύτερο του 3% του ΑΕΠ της χώρας. «Αν κάνουμε συνολικά τον υπολογισμό και των κονδυλίων που συνδυάζονται με αυτό, οι αμυντικές δαπάνες προσεγγίζουν -αν δεν υπερβαίνουν- το 5%», είπε. 

Στο πεδίο της άσκησης «Αίσιος Οιωνός» όπου δοκιμάστηκαν μη επανδρωμένα συστήματα. Πηγή: Διεύθυνση Ενημέρωσης / Υπουργείο Εθνικής Άμυνας / Ευάγγελος Καραΐσκος

Μαζικές επενδύσεις σε drones στην Ευρώπη

Το κόστος της ευρωπαϊκής άμυνας αυξήθηκε κατά 62,8% από το 2020 ως το 2025. Από €198 δισεκατομμύρια το 2020, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκτιμά πως το κόστος στην ΕΕ άγγιξε τα €381 δισ. για το 2025, αυξημένο κατά 11% από την προηγούμενη χρονιά. Το 2024 η ευρωπαϊκή άμυνα κόστισε €343 δισ., με τη Γερμανία και τη Γαλλία να ευθύνονται για το 44% του συνόλου και την Ελλάδα στη 12η θέση με αμυντικές δαπάνες στα 6,5 δισ. ευρώ. Η αύξηση στις αμυντικές επενδύσεις των κρατών-μελών στην πενταετία φτάνει το 150%, ενώ το 2024 ο κύκλος εργασιών της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας ήταν €183,4 δισ., σημειώνοντας αύξηση 13,8% από το 2023. Κεντρικό ρόλο στην κινητοποίηση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας παίζει πλέον η ζήτηση για μη επανδρωμένα συστήματα. 

Η Γερμανία, που τον Ιανουάριο ανακοίνωσε έναν αμυντικό προϋπολογισμό ρεκόρ, ύψους €108 δισ., πρόκειται να παραγγείλει για πρώτη φορά χιλιάδες «καμικάζι» drones, με γερμανικές startups όπως η Stark Defence και η Helsing, να περιμένουν παραγγελίες ύψους €300 εκατομμυρίων. Περισσότερα από €400 εκατ. θα δαπανήσει και η Σουηδία σε μη επανδρωμένα στρατιωτικά συστήματα που θα παραδοθούν την επόμενη διετία και θα περιλαμβάνουν μεγάλου βεληνεκούς επιθετικά drones, συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου και αναγνωριστικά drones, καθώς και drones θαλάσσιας επιτήρησης και ναρκαλιείας. Η Πορτογαλία αναμένεται φέτος να παραλάβει το πρώτο ευρωπαϊκό πολεμικό πλοίο που έχει σχεδιαστεί ειδικά για επιχειρήσεις με drones, σε αέρα, επιφάνεια και βυθό, κόστους €132 εκατομμυρίων.

Στην Ιταλία, που αναμένεται να λάβει περίπου €15 δισ. από το SAFE, ακολουθείται ένα δόγμα ανάλογο με το ελληνικό, με «ευρεία υιοθέτηση των τεχνολογιών drone σε όλα τα τμήματα του Στρατού, επιχειρησιακή ενσωμάτωση που θα εκτείνεται μέχρι τα χαμηλότερα επίπεδα». Η χώρα έχει ήδη διαθέσει από τον προϋπολογισμό του 2025 €3,2 δισ. για την ανάπτυξη και προμήθεια μη επανδρωμένων συστημάτων, και τουλάχιστον €600 εκατ. για την αναβάθμιση των τηλεκατευθυνόμενων αεροσκαφών MQ-9A της Πολεμικής Αεροπορίας. Τον Ιούνιο η ιταλική Leonardo ανακοίνωσε τη δημιουργία μιας κοινοπραξίας με την τουρκική Baykar Technologies για την ανάπτυξη τεχνολογιών για συστήματα τηλεχειρισμού, ενώ μπορεί να συμμετάσχουν και άλλες χώρες με εμπειρία στον τομέα, όπως η Ουκρανία και η Πολωνία (ειδικά για τα mini-drones).

Η Ισπανία επέλεξε τον δρόμο της εγχώριας εκβιομηχάνισης μέσω διεθνών συνεργασιών, όπως αυτής που ανακοινώθηκε τον Ιανουάριο μεταξύ της ιταλικής Indra και του ομίλου EDGE με έδρα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η κοινοπραξία, με ένα χαρτοφυλάκιο παραγγελιών που εκτιμάται σε περίπου €2 δισ. ετησίως, θα εδρεύει στην Ισπανία, όπου θα κατασκευαστούν δύο εργοστάσια παραγωγής drones και σχετικού εξοπλισμού. Ο όμιλος EDGE προχώρησε πέρυσι στην εξαγορά του 30 % της ισραηλινής εταιρείας ThirdEye, που εξειδικεύεται σε drones. Αμυντική συνεργασία με ισραηλινές εταιρείες υπάρχει και στην Αυστρία που έχει ήδη παραλάβει τα πρώτα 315 συστήματα «backpack» της ισραηλινής Elbit Systems, εταιρεία με ενεργή συμμετοχή στη γενοκτονία της Γάζας. Ως το τέλος της χρονιάς θα λάβει ακόμη 15 συστήματα κοντινής εμβέλειας, ενώ στόχος είναι να τεθούν σε λειτουργία χίλια συστήματα drone έως το 2032. Για την άντι-drone άμυνα διαθέτει επίσης συστήματα της Rheinmetall, όπως το Skyranger. 

Από την άλλη, η Βουλγαρία διαθέτει περιορισμένες δυνατότητες αποτροπής drones. Η χώρα αναμένεται μέσω του SAFE να λάβει χρηματοδότηση €3,2 δισ. ευρώ για εννέα έργα, μεταξύ των οποίων η αγορά ραντάρ 3D, συστημάτων αεράμυνας, drones και τεχνολογιών ανίχνευσης και αντιμετώπισης UAV. Ταυτόχρονα συζητείται η δημιουργία ενός νέου κλάδου των ενόπλων δυνάμεων με έμφαση στα drones/αντι-drones. Ωστόσο, πολλές πρωτοβουλίες -συμπεριλαμβανομένου και του ανατολικού «τείχους drones»- παραμένουν σε μεγάλο βαθμό στα χαρτιά.

Πηγή: Διεύθυνση Ενημέρωσης / Υπουργείο Εθνικής Άμυνας / Ευάγγελος Καραΐσκος

*Το άρθρο δημοσιεύτηκε στην «Εφημερίδα των Συντακτών» την Παρασκευή 27/2/2026. Γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι Andrea Carli (Il Sole 24 Ore – Ιταλία), Lola García-Ajofrín (El Confidencial – Ισπανία), Martin Tschiderer & Lukas Kapeller (Der Standard – Αυστρία) και Nikola Lalov (Mediapool – Βουλγαρία).

Η οικογένεια του Παλαιστίνιου Σάντι Μπαράκα δικαιούται να επανενωθεί από το 2024, όπως φαίνεται στο έγγραφο, αλλά η απόφαση δεν έχει υλοποιηθεί.

                                                                Η οικογένεια του Σάντι Μπαράκα όταν ήταν ενωμένη στη Γάζα

Στη χώρα μας, το χάσμα ανάμεσα στο «εγκρίνεται» και στο «υλοποιείται» για πολλές δεκάδες Παλαιστίνιους πρόσφυγες είναι τεράστιο. Δικηγόροι και οργανώσεις περιγράφουν δεκάδες περιπτώσεις όπου οι αιτήσεις γίνονται δεκτές στην Αθήνα, αλλά οι οικογένειες στη Γάζα καλούνται να εμφανιστούν αυτοπροσώπως στο ελληνικό προξενείο στο Κάιρο – χωρίς κανένας να εγγυάται/διασφαλίζει ασφαλή έξοδο από τη Γάζα και μεταφορά ώς την Αίγυπτο.

Τον Οκτώβριο του 2025, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνηγόρων του Παιδιού (European Network of Ombudspersons for Children – ENOC) απηύθυνε ανοιχτή επιστολή προς την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, καθώς και προς τους επικεφαλής των ευρωπαϊκών θεσμών, ζητώντας άμεση δράση για τα παιδιά που παραμένουν εγκλωβισμένα στη Γάζα, παρά το γεγονός ότι έχουν ήδη εκδοθεί θετικές αποφάσεις οικογενειακής επανένωσης από κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Στην επιστολή, το ENOC επισημαίνει ότι τα παιδιά αυτά εξακολουθούν να ζουν σε συνθήκες ακραίου κινδύνου, χωρίς επαρκή πρόσβαση σε τροφή, νερό, ιατρική περίθαλψη και ασφάλεια, και καλεί τα κράτη-μέλη να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για την άμεση μεταφορά τους σε ασφαλές περιβάλλον μαζί με τις οικογένειές τους. Το δίκτυο τονίζει ότι η μη εφαρμογή των αποφάσεων επανένωσης συνιστά παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται τόσο από τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού όσο και από το ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο, υπογραμμίζοντας ότι το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού πρέπει να αποτελεί πρωταρχική μέριμνα κάθε διοικητικής και πολιτικής απόφασης.

Την παρέμβαση αυτή υποστήριξε και η πανευρωπαϊκή οργάνωση Eurochild, η οποία υπογράμμισε ότι η αποτυχία εφαρμογής αυτών των αποφάσεων εκθέτει τα παιδιά σε συνεχιζόμενο κίνδυνο και συνιστά σοβαρή απόκλιση από τις υποχρεώσεις των ευρωπαϊκών κρατών για την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού, επισημαίνοντας ότι η οικογενειακή ενότητα δεν αποτελεί πολιτική επιλογή αλλά νομική υποχρέωση.

Στις 15 Δεκεμβρίου 2025, γραπτή ερώτηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσαν 21 ευρωβουλευτές από 4 πολιτικές ομάδες, έπειτα από πρωτοβουλία του αντιπροέδρου της Αριστεράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (The Left), Κώστα Αρβανίτη, για τη μη εφαρμογή των αποφάσεων που προβλέπουν την επανένωση ανηλίκων στη Λωρίδα της Γάζας με τις οικογένειές τους.

Οι ευρωβουλευτές, λαμβάνοντας υπόψη τις υποχρεώσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης σύμφωνα με το άρθρο 24 παρ. 2 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. –που προβλέπει ότι σε όλες τις πράξεις που αφορούν παιδιά πρωτεύουσα σημασία πρέπει να έχει το βέλτιστο συμφέρον τους–, καλούσαν την Επιτροπή να καλέσει τα κράτη-μέλη να αναλάβουν άμεσα δράση. Εχουν περάσει πάνω από δύο μήνες και η Κομισιόν δεν έχει απαντήσει.

                                                  Τρεις από τις κόρες του Σάντι Σάαθ σε αντίσκηνο στη Γάζα. 

Oι Παλαιστίνιοι στην Ευρώπη αγωνιούν καθώς, παρά την υποτιθέμενη εκεχειρία, η ανθρωπιστική κρίση επιδεινώνεται, την ίδια ώρα που στην Ουάσινγκτον στηνόταν το επικοινωνιακό σόου του Τραμπ με το διαβόητο «Συμβούλιο Ειρήνης».

Οπως αναφέρει η Action Aid, τον Ιανουάριο, κοινότητες στην ανατολική Χάν Γιούνις έλαβαν εντολές άμεσης εκκένωσης. Περίπου 800.000 άνθρωποι, σχεδόν το 40% του πληθυσμού, ζουν πλέον σε περιοχές επιρρεπείς σε πλημμύρες. Μόνο μέσα σε έναν μήνα, σχεδόν 3.500 καταφύγια υπέστησαν ζημιές ή καταστράφηκαν, επηρεάζοντας άμεσα περισσότερους από 19.000 εκτοπισμένους ανθρώπους.

«Δουλεύω εδώ, στέλνω όλα τα λεφτά εκεί»

Ο Αχμεντ Αχτζάμπ, 28 ετών, πέρασε στην Ελλάδα στις 16 Ιανουαρίου 2022 από την Κω. Είναι παντρεμένος, με δύο κόρες στην περιοχή Αλ Γκανάρα της Γάζας. Ξεκίνησε τη διαδικασία οικογενειακής επανένωσης τον Μάρτιο του 2022 στη χώρα μας. Η έγκριση ήρθε τον Οκτώβριο του 2023 (αριθμός απόφασης 646255). Από τότε, τίποτα.

Εργάζεται στις κατασκευές με μισθό περίπου 1.500 ευρώ. Ζει με 500 ευρώ στην Ελλάδα και στέλνει 1.000 στη Γάζα, για να αγοράζουν τα «εντελώς βασικά» σε μια οικονομία πολέμου. «Το συναίσθημα είναι οδυνηρό και αγχωτικό… συχνά αισθάνομαι κατάθλιψη», λέει. Τα μηνύματα από την πατρίδα ανησυχητικά: οι δύο κόρες του, υποσιτισμένες, νοσηλεύονται συχνά στο «Νοσοκομείο Μαρτύρων Αλ Ακσα» στην Ντέιρ Αλ Μπαλά.

Ο Παλαιστίνιος Σάντι Σάαθ με μία από τις κόρες του, όταν ακόμα η οικογένεια ήταν ενωμένη.


Ο Σάντι Σάαθ, 37 ετών, βρίσκεται στην Ελλάδα πάνω από δυόμισι χρόνια και έχει πέντε παιδιά. Η μικρότερη κόρη του γεννήθηκε αφότου εκείνος έφυγε από τη Γάζα· δεν την έχει δει ποτέ από κοντά. Από τις 24 Ιανουαρίου του 2025 έχει θετική απόφαση οικογενειακής επανένωσης (αρ. πρωτοκόλλου 51675). Πριν από κάποιο καιρό, μέσα στην απόγνωση της αναμονής, αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει. Ζητά κάτι που σε ορισμένα κράτη μοιάζει πιο εφικτό: να υπάρξει στοιχειώδης κρατική διευκόλυνση για την εφαρμογή μιας ήδη θετικής απόφασης οικογενειακής επανένωσης. «Εχασα τη μητέρα μου στον τελευταίο πόλεμο και ο αδελφός μου αγνοείται. Δεν θέλω να επιστρέψω πίσω. Θέλω να ζήσω ειρηνικά εδώ στην Ελλάδα με την οικογένειά μου», μας λέει.

«Τα παιδιά μου να ζήσουν μακριά από τον τρόμο»

Στο υπόμνημα που κατέθεσε στις ελληνικές Αρχές, η γυναίκα του αφηγείται τον γολγοθά της οικογένειας: «Είμαι η Χαντίλ Σάαθ και αυτή είναι η ιστορία μου. Οι πέντε κόρες μου μέσα σε αυτόν τον καταραμένο πόλεμο είναι η αρχή της οδύνης μου και το πιο δύσκολο από όλα είναι πως ο άντρας μου, το στήριγμά μου, βρίσκεται στην Ελλάδα, ενώ εγώ είμαι εδώ ολομόναχη με τα παιδιά μου. Γύρω μας μόνο τρομακτικοί ήχοι, εντατικοί βομβαρδισμοί, διακοπές ρεύματος και νερού».

Η πρώτη φορά που εκτοπίστηκε ήταν στις 16 Οκτωβρίου 2023. Πήγε στο πατρικό της από το οποίο έφυγε μετά από ένα μήνα γιατί επίκειτο βομβαρδισμός. Κατέφυγε σε μια άλλη περιοχή, νοικιάζοντας ένα σπίτι. «Εκεί βίωσα την πιο δύσκολη στιγμή της ζωής μου: στις 3 Δεκεμβρίου 2023 έφερα στον κόσμο την κόρη μου, την Εlia, μέσα σε μια νύχτα με φωτιές, αδιάκριτους βομβαρδισμούς και ολοκληρωτική καταστροφή της Χαν Γιούνις». Στις 26 Ιανουαρίου 2024 αναγκάστηκε να πάει στη Ράφα. «Οι κόρες μου υπέφεραν, με την υγεία τους να καταρρέει, χωρίς ρούχα και επαρκείς κουβέρτες. Η καθημερινή μου αγωνία ήταν να μεταφέρω νερό από τόπο σε τόπο, ενώ οι βόμβες έπεφταν παντού γύρω μας.

»Στις 29 Μαΐου 2024 βομβαρδίστηκε το σπίτι του θείου μου, δίπλα ακριβώς από το δικό μας. Μετά μεταφερθήκαμε στην πόλη Χαμάντ και όταν οι βομβαρδισμοί εντάθηκαν, αναγκαστήκαμε να πάμε κοντά στο νοσοκομείο Νάσερ. Εκεί κοιμόμασταν στους δρόμους, καταγής, χωρίς τίποτα για να ξαπλώσουμε. Περάσαμε μία εβδομάδα χωρίς φαγητό· οι κόρες μου έκλαιγαν από την πείνα και τη δίψα. Αγόραζα ένα κομμάτι ψωμί και το μοίραζα με όρκο, μόνο και μόνο για να κοπάσει λίγο η πείνα τους και να κοιμηθούν χωρίς φαγητό […]».

Από τον Μάρτιο του 2025 εκτοπίστηκε ξανά στη Χαν Γιούνις όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα. «Ζούμε σε σκηνές, παλεύουμε για τροφή και ξύλα. Κάθε μέρα μαρτυρούμε νέα βάσανα: να γεμίσουμε νερό, να ανάψουμε φωτιά, να μαγειρέψουμε φακές – αφού τίποτε άλλο δεν υπάρχει να φάμε. Μαζί μας ζει και ο κουνιάδος μου, καθηλωμένος σε αναπηρικό κάθισμα εξαιτίας τραυματισμού από τον πόλεμο. Απευθύνω έκκληση σε κάθε ανθρωπιστικό φορέα, σε κάθε ένωση, σε κάθε άνθρωπο που μπορεί να μας βοηθήσει: Σας παρακαλώ, βοηθήστε με να ενωθώ ξανά με τον σύζυγό μου μου και να προσφέρω στα παιδιά μου μια ζωή μακριά από τον τρόμο».

                                                                                                                Παιχνίδι στα χαλάσματα

«Εχουμε αριθμούς πρωτοκόλλου. Δεν έχουμε οικογένεια»

Τα νομικά υπομνήματα που κατατέθηκαν προς τον Συνήγορο του Παιδιού αποτυπώνουν το υφιστάμενο κενό με ονόματα, ημερομηνίες, αριθμούς πρωτοκόλλου. Πρόκειται για πολυάριθμες θετικές αποφάσεις οικογενειακής επανένωσης που δεν έχουν πραγματοποιηθεί.

Απευθύναμε ερωτήματα προς το υπουργείο Εξωτερικών, αναζητώντας τον ακριβή αριθμό των οικογενειακών επανενώσεων Παλαιστινίων και τον λόγο που οι αποφάσεις δεν υλοποιούνται στη χώρα μας. Μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος δεν είχαμε λάβει απάντηση.

Σε άλλα κράτη της Ευρώπης, το ζήτημα αντιμετωπίστηκε ως συνδυασμός οικογενειακής επανένωσης και ανθρωπιστικής, ιατρικής εκκένωσης. Κάποιες κυβερνήσεις ενεργοποίησαν ad hoc μηχανισμούς, υπό την πίεση της κοινωνίας των πολιτών, τοπικών αρχών ή δικαστικών αποφάσεων. Σε άλλες περιπτώσεις, τα δικαστήρια παρενέβησαν, ειδικά όταν το κράτος υποστήριζε ότι «δεν μπορεί» να εξασφαλίσει είσοδο σε ανθρώπους που κινδύνευαν άμεσα.

Πόσοι είναι

Η βάση δεδομένων dataset migr_resfrps1 της Eurostat, την οποία επεξεργαστήκαμε, αναφέρει τις άδειες διαμονής για οικογενειακή επανένωση με δικαιούχο διεθνούς προστασίας (First permits issued for family reunification with a beneficiary of protection status), μετρώντας τις νομικά ολοκληρωμένες εγκρίσεις επανένωσης. Αναλύοντας τα δεδομένα της Eurostat ανά υπηκοότητα, προκύπτει ότι στην Ευρώπη των 27 μαζί με Νορβηγία, Ισλανδία, Λιχτενστάιν εκδόθηκαν περίπου 5.000-7.000 άδειες για άτομα με υπηκοότητα Παλαιστίνης το 2023 και 7.000-10.000 άδειες το 2024, με σημαντική αύξηση μετά τις 7 Οκτωβρίου 2023.

Οι χώρες με τα μεγαλύτερα ποσοστά είναι η Γερμανία, η Σουηδία, η Ολλανδία, το Βέλγιο και η Ιταλία, ενώ η Ελλάδα καταγράφει συγκριτικά σχετικά χαμηλά νούμερα εγκρίσεων. Ομως ο πραγματικός αριθμός όσων έχουν ήδη φτάσει στις χώρες προορισμού είναι πολύ μικρότερος, όπως αναφέρουν οι ίδιοι οι Παλαιστίνιοι, ΜΚΟ και δικηγόροι σε όλη την Ευρώπη. Η ήπειρος δεν καταγράφει πουθενά τον συνολικό αριθμό ολοκληρωμένων οικογενειακών επανενώσεων Παλαιστινίων.

Οι πρόσφυγες με τους οποίους συνομιλήσαμε στην Αθήνα μάς ανέφεραν περιπτώσεις συγγενών και γνωστών τους που κατάφεραν να ενωθούν με τις οικογένειές τους στο Βέλγιο, στην Ολλανδία, στη Γερμανία (σ.σ. οι περισσότερες περιπτώσεις), στην Ισλανδία, την Ιρλανδία και την Πολωνία.

Στην Ισπανία, η εφημερίδα El Confidencial κατέγραψε περιπτώσεις Παλαιστινίων που κατάφεραν να εγκαταλείψουν τη Γάζα και τελικά να επανενωθούν με συγγενείς στην Ευρώπη, συχνά μέσω εξαιρετικά περίπλοκων και επισφαλών διαδικασιών που περιλάμβαναν συντονισμό μεταξύ διπλωματικών αρχών, υπηρεσιών ασφαλείας και τρίτων χωρών. Σήμερα πάνω από 800 πρόσφυγες από τη Γάζα ζουν στην Ισπανία. Το πρόγραμμα Aman πραγματοποιείται υπό την αιγίδα του ΠΟΥ και των υπουργείων Υγείας και Ένταξης, με στόχο την ιατρική εκκένωση και την υποστήριξη παιδιών και οικογενειών που βρίσκονται σε επείγουσες ιατρικές καταστάσεις.

Η MKO Accem έχει αναλάβει το ρόλο της υποδοχής και ένταξης των Παλαιστινίων στην Ισπανία. Όπως αναφέρει το μέλος της οργάνωσης, Πέδρο ντε Σαντιάγο, «πολλές από τις οικογένειες καταλήγουν να χωρίζονται επειδή το Ισραήλ, που διαχειρίζεται τα συνοριακά περάσματα, συχνά δεν επιτρέπει σε όλη την οικογένεια να περάσει, αλλά μόνο σε μερικά μέλη, γεγονός που έκανε τον πόνο αυτών των οικογενειών ακόμη μεγαλύτερο. Αρχικά, οι οικογένειες ήρθαν για μια περίοδο τριών μηνών, αλλά τελικά όλες έμειναν και υπέβαλαν αίτηση στο σύστημα διεθνούς προστασίας. Είναι μια απόφαση που τους ήταν δύσκολο να πάρουν, επειδή πολλοί από αυτούς άφησαν μέλη της οικογένειάς τους στη Γάζα, άφησαν πίσω σημαντικούς ανθρώπους, βασικά άφησαν ολόκληρη τη ζωή τους». Για πολλά από τα παιδιά της Γάζας, είτε χρειάζονται ιατρική περίθαλψη είτε όχι, η Ισπανία έχει λειτουργήσει ως καταφύγιο για όλες αυτές τις οικογένειες. Επιπλέον, τα παιδιά έχουν λάβει εκπαίδευση και από την πρώτη στιγμή που μπόρεσαν να παρακολουθήσουν μαθήματα.

«Η οικογενειακή επανένωση είναι κρίσιμο εργαλείο προστασίας, αλλά γίνεται όλο και πιο δύσκολο να εφαρμοστεί στην πράξη λόγω των αυξανόμενων περιορισμών και των διοικητικών εμποδίων. Το πρόβλημα δεν είναι νομικό, αλλά πολιτικό», επισημαίνει (στην DW) ο Jean-Nicolas Beuze, εκπρόσωπος της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) στην Κύπρο, όπου η κατάσταση είναι το ίδιο βαλτωμένη όπως στην Ελλάδα. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ακόμα και όταν το δικαίωμα αναγνωρίζεται, η πραγματική επανένωση μπορεί να καθυστερήσει για μήνες ή χρόνια – αφήνοντας οικογένειες χωρισμένες όχι από τον νόμο, αλλά από τις πολιτικές που τον περιβάλλουν.

Στην οθόνη του κινητού του, ο Σάντι συνεχίζει να βλέπει τα παιδιά του να μεγαλώνουν μέσα σε μια σκηνή. Στην Ελλάδα, τα ονόματά τους υπάρχουν σε έναν διοικητικό φάκελο. Υπάρχει αριθμός πρωτοκόλλου. Υπάρχει θετική απόφαση. Αυτό που δεν υπάρχει ακόμη είναι ο τρόπος να φτάσουν εδώ.

*Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο oποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν η ισπανική εφημερίδα El Confidencial και το ευρωπαϊκό δίκτυο Vox Europe. 

Δεξαμενή Εγκαταστάσεων ΕΥΔΑΠ 

Ιταλία: Μεικτό μοντέλο με τάση αντιστροφής στο αμιγώς δημόσιο 

Τον Ιούνιο του 2011, σε ένα ιστορικό δημοψήφισμα, περισσότερο από το 95% των Ιταλών ψηφισάντων τάχθηκε κατά του νόμου που επέτρεπε τη διαχείριση των δημόσιων τοπικών/δημοτικών υπηρεσιών νερού από τον ιδιωτικό τομέα. Δύο χρόνια αργότερα όμως ήρθε η ασφυκτική πίεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που μέσω των συστάσεων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου (European Semester) χαρακτήριζε τις υπηρεσίες ύδρευσης στην Ιταλία ως αρνητικό παράδειγμα που έπρεπε να αλλάξει.  Αποτέλεσμα είναι στην Ιταλία σήμερα, το νερό και τα δίκτυα ύδρευσης να ανήκουν αποκλειστικά στο Δημόσιο, αλλά οι υπηρεσίες ύδρευσης να μπορούν να παρέχονται είτε από δημόσιους είτε από ιδιωτικούς φορείς, ή μέσω συνδυασμού των δύο. 

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία από την Ιταλική Στατική Υπηρεσία, το 85% του πληθυσμού της Ιταλίας εξυπηρετείται από εταιρείες που ελέγχονται πλήρως ή κατά πλειοψηφία από δημόσιους φορείς, το 12% εξυπηρετείται απευθείας από δήμους και μόλις το 3% από εταιρείες που ελέγχονται πλήρως ή κατά πλειοψηφία από ιδιωτικούς φορείς. Οι τελευταίες λειτουργούν συχνά ως προσωρινές εξαιρέσεις σε μεμονωμένους δήμους.

Πάντως, σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιεύματα του 2025, υπάρχει μια τάση αντιστροφής  του μοντέλου καθώς, για παράδειγμά, ο δήμος της Πάντοβα εξετάζει το ενδεχόμενο να επαναφέρει υπό δημόσιο έλεγχο τις υπηρεσίες ύδρευσης, οι οποίες σήμερα λειτουργούν από ιδιωτική εταιρεία. Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και ο δήμος της Φλωρεντίας, καθώς και άλλοι δήμοι της περιοχής, που αποφάσισαν να εγκαταλείψουν τα μεικτά εταιρικά σχήματα και να επιστρέψουν σε καθεστώς άμεσης δημόσιας διαχείρισης του νερού.

Eγκατάσταση Επεξεργασίας Νερού Θεσσαλονίκης, Πηγή: ΕΥΑΘ

Ισπανία: Ακριβότερο νερό στις περιφέρειες με ιδιωτικοποιημένες υπηρεσίες υδρευσης

Στην Ισπανία, η διαχείριση του νερού και των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης ασκείται στο πλαίσιο ενός αποκεντρωμένου συστήματος με την αρμοδιότητα να ανήκει κυρίως στις αυτόνομες κοινότητες (περιφέρειες) και τους δήμους, αλλά σε στενή συνεργασία με την κεντρική κυβέρνηση. Σε αυτό το πλαίσιο συνυπάρχουν δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς, με πάνω από το μισό του πληθυσμού να εξυπηρετείται από ιδιωτικές εταιρείες, γεγονός που συνιστά μια μερική ιδιωτικοποίηση του τομέα. 

Η ιδιωτική διαχείριση, όμως, έχει συνδεθεί με σημαντικές περιφερειακές διαφοροποιήσεις στις τιμές και, συχνά, με υψηλότερες χρεώσεις νερού, οι οποίες αποδίδονται στην ανάγκη κάλυψης επενδύσεων, καταβολής τελών παραχώρησης στους δήμους και εξασφάλισης κερδοφορίας. 

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Καταλονίας, όπου οι υπηρεσίες ύδρευσης βρίσκονται στα χέρια της ιδιωτικοποιημένης Aigües de Barcelona, που ελέγχεται πλειοψηφικά από τον Όμιλο AGBAR (έχει εξαγοραστεί από τη γαλλική Veolia)  ο οποίος δραστηριοποιείται σε ολόκληρη την Ισπανία μέσω θυγατρικών, όπως οι Aguas de Aragón, Aguas de Valladolid, Asturagua και Aguas de Alicante . 

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής, η περιφέρεια της Καταλονίας εμφανίζει το υψηλότερο μοναδιαίο κόστος νερού (2,98 ευρώ ανά κυβικό μέτρο). Ακολουθούν περιφέρειες με ιδιωτικοποιημένο ή μεικτό μοντέλο διαχείρισης, όπως οι Βαλεαρίδες Νήσοι (2,52 ευρώ), ενώ τις τελευταίες θέσεις με το χαμηλότερο κόστος καταλαμβάνουν κοινότητες με κατά βάση δημόσια/δημοτική διαχείριση:  Καστίλλη και Λεόν (1,24 ευρώ), το Πριγκιπάτο των Αστουριών (1,43 ευρώ) και  Λα Ριόχα (1,46 ευρώ).

Στην κοινότητα της Μαδρίτης, που οι υπηρεσίες ύδρευσης λειτουργούν υπό την 100% δημόσια εταιρεία Canal de Isabel II -παρά τις ισχυρές πιέσεις για μερική ιδιωτικοποίηση την περασμένη δεκαετία- το μοναδιαίο κόστος ανέρχεται σε 1,80 ευρώ. Ο μέσος όρος μοναδιαίου κόστους στις περιφέρειες της Ισπανίας είναι 1,92 ευρώ ανα κυβικό μέτρο. 

Σημειωτέον, το κόστος αυτό υπολογίζεται με βάση όλα όσα πληρώνουν οι χρήστες για την παροχή,αποχέτευση, επεξεργασία, εκροή ή καθαρισμό, διαιρεμένα με τον συνολικό όγκο νερού που καταναλώνεται. Στην Ελλάδα δεν έχουμε στοιχεία με τον αντίστοιχο δείκτη. Σύμφωνα με την απόφαση της ΡΑΑΕΥ το κόστος κυμαίνεται για τα νοικοκυριά από 0,35€ ως 3.20€ (κλιμακωτές χρεώσεις ανάλογα την κατανάλωση), συν 3€ πάγιο τέλος ύδρευσης και αποχέτευσης. Στα αυξημένα επαγγελματικά, βιομηχανικά, δημοτικά, κλπ, τιμολόγια, κυμαίνεται από 1,10€ ως 3.20€ ανα κυβικό μέτρο συν τα αντίστοιχα για αυτές τις κατηγορίες αυξημένα πάγια τέλη

                                                               Φράγμα Ελ Αταθάρ, βόρεια της Μαδρίτης_Πηγή Canal de Ιsabel ii

Γαλλία: Από την ιδιωτικοποίηση στην επιστροφή στη δημόσια διαχείριση

Η Γαλλία υπήρξε το ευρωπαϊκό εργαστήριο της ιδιωτικής διαχείρισης του νερού. Από τη δεκαετία του 1980, η πλειονότητα των δήμων παραχώρησε τη λειτουργία της ύδρευσης σε μεγάλους ιδιωτικούς ομίλους, κυρίως τη Veolia και τη Suez.

Το μοντέλο βασίστηκε σε μακροχρόνιες συμβάσεις παραχώρησης. Οι δήμοι διατηρούσαν την ιδιοκτησία των δικτύων, αλλά η τιμολόγηση, η συντήρηση και οι επενδύσεις περνούσαν στους ιδιώτες. Με τον χρόνο, το σύστημα κατηγορήθηκε για αυξήσεις τιμολογίων, περιορισμένη διαφάνεια και εξάρτηση των δήμων από τους παρόχους.

Η καμπή ήρθε το 2010, όταν το Παρίσι σε αντιδιαστολή με την προωθούμενη ευρωπαϊκή πολιτική της Κομισιόν επαναδημοτικοποίησε πλήρως την ύδρευση, δημιουργώντας την Eau de Paris. Η εμπειρία αυτή έγινε σημείο αναφοράς: μείωση τιμών, ενίσχυση κοινωνικής πολιτικής και επιστροφή του στρατηγικού ελέγχου στον δήμο.

Σήμερα, η Γαλλία δεν έχει εγκαταλείψει πλήρως τις παραχωρήσεις προς τους ιδιώτες αλλά η τάση έχει αντιστραφεί σε πολλές μεγάλες πόλεις όπως Λυών, Μπορντό, Ρεν, Νίκαια, Γκρενόμπλ.

Γερμανία: Δημοτικός έλεγχος και το σοκ του Βερολίνου για τις αυξήσεις

Στη Γερμανία, σε αντίθεση με τη Γαλλία, οι υπηρεσίες ύδρευσης βρίσκονταν και βρίσκονται κατά κανόνα στα χέρια των δήμων, μέσω των Stadtwerke (δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης, ενέργειας, κλπ). Το νερό αντιμετωπίζεται ως βασική κοινωνική υποδομή και όχι ως αγοραίο προϊόν. 

Για καιρό εξαίρεση αποτέλεσε το Βερολίνο. Το 1999, στο πλαίσιο «δημοσιονομικής πίεσης», η πόλη πούλησε σχεδόν το 50% της δημοτικής Berliner Wasserbetriebe σε ιδιωτικούς ομίλους. Οι συμβάσεις προέβλεπαν εγγυημένες αποδόσεις για τους επενδυτές, γεγονός που οδήγησε σε αυξήσεις τιμολογίων.

Η κοινωνική αντίδραση υπήρξε έντονη. Το 2011, δημοψήφισμα απαίτησε πλήρη διαφάνεια των συμβάσεων παραχώρησης. Ακολούθησε η επαναγορά των μετοχών από τον δήμο και η λεγόμενη επαναδημοτικοποίηση (2013–2014) ως απόρροια της σημαντικής κοινωνικής κινητοποίησης κυρίως απέναντι στις αυξήσεις και την αδιαφάνεια στην τιμολόγηση. Έκτοτε, η ιδιωτικοποίηση του νερού θεωρείται πολιτικά «δυσάρεστη» στη Γερμανία.

                                           Οι υπόγειες πηγές Αρμαντιέρ, τμήμα της υδροδότησης του Παρισιού, πηγή Eau de Paris

Ουγγαρία: Σε δημόσια χέρια το νερό με παγωμένες τιμές από το 2013

Σε αντίθεση με χώρες όπου η συζήτηση επικεντρώνεται στην επαναδημοτικοποίηση έναντι της ιδιωτικοποίησης, η Ουγγαρία έχει κινηθεί την τελευταία δεκαετία προς ένα ιδιαίτερα συγκεντρωτικό, κρατικο-κεντρικό μοντέλο, διατηρώντας τυπικά τις υπηρεσίες ύδατος σε δημόσια χέρια.

Έως τις αρχές της δεκαετίας του 2010, οι υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης ανήκαν και λειτουργούσαν κυρίως από τους δήμους, όμως η κατάσταση άλλαξε ριζικά μετά τον “Νόμο για τις Υπηρεσίες Ύδατος” το 2011, που οδήγησε σε υποχρεωτική συγχώνευση φορέων. Ως αποτέλεσμα, ο τομέας κυριαρχείται πλέον από μεγάλες, δημόσιες περιφερειακές εταιρείες υπό ισχυρό κρατικό έλεγχο, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Nemzeti Vízművek Zrt., ενώ οι δήμοι διατηρούν μόνο περιορισμένη επιρροή επί των υποδομών που προηγουμένως ήλεγχαν.

Τα τιμολόγια του νερού ρυθμίζονται από το κεντρικό κράτος και καθορίζονται πολιτικά. Από το 2013, οι τιμές του νερού για τα νοικοκυριά έχουν παγώσει στο πλαίσιο της κυβερνητικής πολιτικής «rezsicsökkentés» (μείωση του κόστους κοινής ωφέλειας), αντιμετωπίζοντας ρητά το νερό ως εργαλείο κοινωνικής πολιτικής και όχι ως υπηρεσία με τιμολόγηση βάσει πλήρους ανάκτησης κόστους.. Κατά συνέπεια, οι τιμές του νερού για τα ουγγρικά νοικοκυριά παραμένουν από τις χαμηλότερες στην ΕΕ, αλλά τα έσοδα δεν επαρκούν πλέον για την κάλυψη του πλήρους λειτουργικού κόστους και των αναγκών ανανέωσης των υποδομών.

Οι Ιρλανδοί απέτρεψαν τις χρεώσεις αλλά ο κίνδυνος παραμένει

Στην Ιρλανδία η χρηματοδότηση της ύδρευσης για τα νοικοκυριά εξακολουθεί να βαραίνει τη γενική φορολογία, και όχι τους οικιακούς χρήστες, με τις επιχειρήσεις μονο να πληρώνουν χρεώσεις νερού και λυμάτων. Τη γενική αυτή ρύθμιση είχε αμφισβητήσει ευθέως το ιρλανδικό μνημόνιο της περιόδου 2010-2013 που όριζε την επιβολή οικιακών χρεώσεων για το νερό. Επίσης, ενώ οι τοπικές/αυτοδιοικητικές αρχές παρείχαν υπηρεσίες ύδρευσης μέχρι τότε, οι υπηρεσίες αυτές μεταφέρθηκαν στη νεοσύστατη κρατική εταιρεία, Irish Water.  

Ωστόσο, η εισαγωγή των τελών ύδρευσης και η έναρξη εγκατάστασης υδρομετρητών πυροδότησε ένα μακρύ κύμα κοινωνικών κινημάτων και απεργιών συνδικάτων το 2014 και το 2015, περιλαμβανομένης μιας εκστρατείας μποϊκοτάζ των λογαριασμών νερού που υποστηρίχθηκε από μεγάλα τμήματα του ιρλανδικού πληθυσμού. Η μαζική κοινωνική αντίδραση τελικά οδήγησε την κυβέρνηση να αναστείλει το σύστημα χρεώσεων το 2016.

Παρόλο που τα τέλη ύδρευσης καταργήθηκαν, το εταιρικό μοντέλο παροχής υπηρεσιών μέσω της Irish Water έμεινε άθικτο. Διόλου τυχαία τα τελευταία χρόνια υπήρξαν συζητήσεις και σχέδια για εισαγωγή χρεώσεων για «υπερβολική χρήση» νερού, ωστόσο, δεν έχουν προχωρήσει προς άμεση εφαρμογή προς το παρόν.

  20/3/2023 Διαδήλωση έξω απο τη Βουλή. Φωτό: Μάριος Βαλασόπουλος

Ποιοι είναι οι ιδιώτες στο μετοχολόγιο των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ

Σήμερα, κύριος μέτοχος της ΕΥΔΑΠ είναι το Ελληνικό Δημόσιο, το οποίο κατέχει άμεσα το 50 % του μετοχικού κεφαλαίου συν μία μετοχή, ενώ το Υπερταμείο, κατέχει ποσοστό περίπου 11,33 %,.Σημαντική συμμετοχή που προσεγγίζει το 10% στο μετοχικό κεφάλαιο έχει από το 2014 και το hedge fund του αμερικανού μεγαλοεπενδυτή John Paulson, με επενδυτική παρουσία και σε Alpha Bank και Πειραιώς.

Το υπόλοιπο μετοχικό κεφάλαιο κατανέμεται σε άλλους θεσμικούς και ιδιωτικούς επενδυτές, όπως η NBG Asset Management και η ICM Investment, οι οποίοι κατέχουν μικρότερα ποσοστά. 

Στη μετοχική σύνθεση της ΕΥΑΘ, κύριος μέτοχος είναι το Ελληνικό Δημόσιο, το οποίο κατέχει άμεσα το 50 % του μετοχικού κεφαλαίου συν μία μετοχή, ενώ σημαντικό ποσοστό διατηρεί επίσης το Υπερταμείο, το οποίο τον Δεκέμβριο πούλησε μέσω διαδικασίας placement περίπου 5 % των μετοχών του, μειώνοντας το ποσοστό του στο 19,02 %. Άλλος κύριος μέτοχος (από το 2006) της ΕΥΑΘ με περίπου 5,46 % είναι η Vigie Groupe, γαλλικός όμιλος επιχειρήσεων που δραστηριοποιείται στον τομέα των υπηρεσιών ύδρευσης, και από το 2022 έχει ενσωματωθεί στον γαλλικό κολοσσό Veolia.

Το υπόλοιπο 25,52 % του μετοχικού κεφαλαίου περιλαμβάνει μικρότερους θεσμικούς επενδυτές, επενδυτικά funds, ιδιώτες μετόχους και διαχειριστές χαρτοφυλακίων. 

* Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι  Lorenzo Ferrari,  Luisa Chiodi (OBCT-Ιταλία), Ana Somavilla (El Confidencial- Ισπανία), György Folk (EUrologus/HVG-Ουγγαρία).

Η ερευνητική ομάδα του Mεσογειακού Ινστιτούτου Ερευνητικής Δημοσιογραφίας (ΜΙΙR) συμμετείχε στο Climate Arena Conference 2025 στη Βουδαπέστη (10-11 Oκτωβρίου 2025) με την παρουσία της συνεργάτιδάς μας, Κωνσταντίνας Μαλτεπιώτη, δημοσιογράφου δεδομένων που ειδικεύεται σε έρευνες ανοιχτού κώδικα, ιστοσυγκομιδής και ανάλυσης δεδομένων.

Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης με τίτλο: «Από το διάστημα στο υπολογιστικό φύλλο: Ανάλυση των επιπτώσεων των πλημμυρών με χρήση δεδομένων από τον δορυφόρο Copernicus», η Κωνσταντίνα Μαλτεπιώτη, μαζί με τον Jonathan Stoneman (BBC, Arena for Journalism in Europe), συζήτησαν τον τρόπο με τον οποίο το δημοσιογραφικό πρότζεκτ «Troubled Waters» διερεύνησε και ανέλυσε τις καταστροφικές επιπτώσεις των πλημμυρών στην Ευρώπη.

Παρουσιάστηκε η μεθοδολογία που αναπτύξαμε κατά την πολύμηνη έρευνα Troubled Waters: Ο πολλαπλός αντίκτυπος των καταστροφικών πλημμυρών στην Ευρώπη, η οποία οργανώθηκε από το MIIR υπό τον συντονισμό του δημοσιογράφου Κώστα Ζαφειρόπουλου και σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Δημοσιογραφίας Δεδομένων (EDJNet).

Συγκεκριμένα αναλύθηκε στους συμμετέχοντες η μεθοδολογία που αναπτύχθηκε για την ανάκτηση, τον καθαρισμό και τη ταξινόμηση των δεδομένων από τη βάση του Copernicus σχετικά με τις πλημμύρες από το 2023 έως το 2024. 
Ηταν η τρίτη παρουσίαση της συγκριμένης έρευνας μετά από εκείνες του Dataharvest 2025 και του iMEdD International Journalism Forum.

Η ερευνητική ομάδα του Mεσογειακού Ινστιτούτου Ερευνητικής Δημοσιογραφίας (ΜΙΙR) συμμετέχει στο 7ο ετήσιο, διεθνές δημοσιογραφικό συνέδριο International Journalism Forum στο οποίο, όπως κάθε χρονιά από το 2019, συμμετέχουν δεκάδες αξιόλογοι ομιλητές από όλο τον κόσμο.

Φέτος η ομάδα μας εκπροσωπείται σε δύο διαφορετικά πάνελ:

– Την Παρασκευή 26 Σεπτεμβρίου 2025 (12.00-13.00) η συνεργάτιδά μας Κωνσταντίνα Μαλτεπιώτη, δημοσιογράφος δεδομένων που ειδικεύεται σε έρευνες ανοιχτού κώδικα, ιστοσυγκομιδής και ανάλυσης δεδομένων, συμμετέχει στο δημοσιογραφικό workshop με θέμα: Πώς να χρησιμοποιείτε δωρεάν δορυφορικές εικόνες και δεδομένα για να διερευνήσετε φυσικές καταστροφές.

Πρόκειται για μια πρακτική εισαγωγή στη χρήση δορυφορικών δεδομένων για ερευνητική δημοσιογραφία. Θα παρουσιαστεί η μεθοδολογία που αναπτύξαμε κατά την πολύμηνη έρευνα Troubled Waters: Ο πολλαπλός αντίκτυπος των καταστροφικών πλημμυρών στην Ευρώπη, η οποία οργανώθηκε από το MIIR υπό τον συντονισμό του δημοσιογράφου Κώστα Ζαφειρόπουλου και σε συνεργασία με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Δημοσιογραφίας Δεδομένων (EDJNet).

Σε αυτό το εργαστήριο θα μάθετε πώς να αναλύετε δορυφορικά δεδομένα για να ερευνήσετε φυσικές καταστροφές (χρησιμοποιώντας τις πλημμύρες ως παράδειγμα), καθώς και πώς να κατεβάζετε εικόνες για να δημιουργήσετε χάρτες κατάλληλους για δημοσίευση.

-Το Σάββατο 27 Σεπτεμβρίου 2025 ο ερευνητής δημοσιογράφος και ιδρυτικό μέλος του MIIR, Νίκος Μορφονιός, με ειδίκευση σε θέματα μεταφορών και τηλεπικοινωνιών,  συμμετέχει σε ένα από τα πιο επίκαιρα πάνελ της φετινής χρονιάς: Ρεπορτάζ για τα Τέμπη: Μια συνεχής πρόκληση για τους δημοσιογράφους.

Το πάνελ, στο οποίο συμμετέχουν επίσης οι δημοσιογράφοι Ευρυδίκη Μπερσή, Γιάννης Σουλιώτης, Τάσος Τέλλογλου (συντονισμός Φωτεινή Κοκκινάκη)  θα εξετάσει «πώς μπορούν οι δημοσιογράφοι να ισορροπήσουν ανάμεσα στην υπεράσπιση της αλήθειας και της ανεξαρτησίας τους και στην ηθική ευθύνη που φέρουν, όταν η έρευνά τους συναντά την ανθρώπινη απώλεια και το βάρος της κοινωνικής πίεσης».

Σας περιμένουμε!

Σε συνέχεια της έρευνας «Τα Μεσογειακά Φτερά του Υποκόσμου» (2/8/2025) του MIIR και της «Εφ.Συν.», λάβαμε εξώδικη διαμαρτυρία από την αεροπορική εταιρεία AIR MEDITERRANEAN, με την οποία αυτή διαμαρτύρεται αναφέροντας τα ακόλουθα:

Ερευνα-Κείμενο: Κώστας Ζαφειρόπουλος (MIIR)
Συλλογή και ανάλυση δεδομένων, οπτικοποιήσεις: Κωνσταντίνα Μαλτεπιώτη
Εικονογράφηση: Λουίζα Καραγεωργίου

“Nature is blamed for failings that are man’s
and well-run rivers have to change their plans”
Σερ Άλαν Πάτρικ Χέρμπερτ, μυθιστοριογράφος (1890-1971)

«Η πλημμύρα άλλαξε τη ζωή μας. Τα παιδιά μου φοβούνται πια κάθε φορά που βρέχει. Ο γιος μου έπαθε κρίση πανικού όταν έκλεισαν πρόσφατα οι γέφυρες στη Φαέντσα, νομίζοντας ότι θα συμβεί το ίδιο. Κι εγώ δεν μπορώ να μην κοιτάζω το ποτάμι κάθε φορά που περνάω από εκεί. Τώρα πια ζω μέρα με τη μέρα. Όλα μπορούν να αλλάξουν σε μια στιγμή. Ξέρετε, έχασα τα πάντα μέσα σε μισή ώρα». Η 42χρονη, μαγείρισσα Francesca Placci είναι κάτοικος της ιταλικής πόλης Φαέντσα στην επαρχία Ραβέννα, στην Εμίλια-Ρομάνια. Η Φαέντσα, που βρίσκεται 50 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Μπολόνια, πλημμύρισε τρεις φορές μέσα σε 18 μήνες τη διετία 2023-2024.

Οι κάτοικοι της ιταλικής αυτής πόλης, όπως στη Θεσσαλία και στη Βαλένθια, μετά το τριπλό αυτό σοκ ζουν ακόμα με το φόβο και το άγχος για το μέλλον.  «Κάθε φορά που βρέχει, φοβάμαι. Η εμπιστοσύνη μας έχει χαθεί. Δεν ξέρεις πλέον σε τί μπορείς να βασιστείς. Αυτός ο τόπος δεν είναι ασφαλής. Τίποτα δεν θα είναι όπως πριν. Ο άντρας μου είναι πια πιο κουρασμένος, πιο σιωπηλός. Στην κοινότητά μας συνεχίζουμε να βοηθάμε ο ένας τον άλλον, αλλά το Κράτος δεν ήταν ποτέ εκεί για εμάς. Αντίθετα, το μόνο που λάβαμε ήταν ένα χάος από γραφειοκρατία και ψίχουλα οικονομικής βοήθειας. Μάθαμε να βασιζόμαστε μόνο στους εαυτούς μας και στους ανθρώπους γύρω μας» λέει η 54χρονη κάτοικος Simona Bacchilega.

Η φωνή της αντηχεί και ενώνεται με εκείνες των κατοίκων στον Παλαμά Καρδίτσας, στην Μάνδρα, στο Βόλο και στο Πήλιο, στις γειτονιές της ισπανικής Βαλένθια, στις παραδουνάβιες περιοχές της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας, στη Βάδη-Βυρτεμβέργη, στη Βαυαρία και στο Σάαρλαντ της Γερμανίας, στις επαρχίες Κάρλοβατς και Σίσακ-Μοσλαβίνα στην Κροατία και σε δεκάδες ακόμα πληττόμενες περιοχές .

Θεσσαλία, Σεπτέμβριος 2023, κακοκαιρία Daniel, φωτό: Μάριος Λώλος 

Η πιο φονική φυσική καταστροφή

Οι πλημμύρες είναι η πιο συνηθισμένη φυσική καταστροφή. Αντιπροσωπεύουν το 44% όλων των παγκόσμιων φυσικών καταστροφών και ευθύνονται σχεδόν για τους μισούς θανάτους από αυτές. Σήµερα, 1,81 δισεκατοµµύρια άνθρωποι (23% του παγκόσµιου πληθυσµού) θεωρούνται άµεσα εκτεθειµένοι στην απειλή σοβαρών πληµµυρών. Η συχνότητά τους έχει υπερδιπλασιαστεί από το 2004 μέχρι σήμερα, εξηγούν οι επιστήμονες, λόγω της επιτάχυνσης του υδρολογικού κύκλου που οφείλεται στην ανθρωπογενή κλιματική αλλαγή.

Τα τελευταία 30 χρόνια, οι πλημμύρες στην Ευρώπη έχουν πλήξει 5,5 εκατομμύρια ανθρώπους, έχουν προκαλέσει πάνω από 3.000 θανάτους και έχουν οδηγήσει σε οικονομικές απώλειες που ξεπερνούν τα 170 δισεκατομμύρια ευρώ. Όμως τα στοιχεία αυτά ήταν μόνο δημοσιογραφικές εκτιμήσεις.

Πόσοι είναι πραγματικά οι νεκροί σε κάθε περιοχή στην Ευρώπη από τις πλημμύρες την τελευταία δεκαετία; Πόσες και ποιες συγκεκριμένα εκτάσεις σε κάθε χώρα και σε κάθε περιοχή επλήγησαν, ποιες υποδομές χτυπήθηκαν περισσότερο ειδικά την τελευταία διετία; Και πως μπορούμε να προστατευτούμε αποτελεσματικά; Τα ανοιχτά διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα για τις πλημμύρες στην Ευρώπη αποδεικνύονται αποσπασματικά, ελλιπή και μη ενημερωμένα.

Η πολύμηνη, διασυνοριακή δημοσιογραφική έρευνα δεδομένων του ΜIIR- μοναδική στην Ευρώπη- στο πλαίσιο του EDJNET κατάφερε να συνδυάσει στοιχεία από τρεις διαφορετικές ανοιχτές βάσεις δεδομένων για να κατασκευάσουμε την πρώτη ολοκληρωμένη, πανευρωπαϊκή βάση δεδομένων για τις πλημμύρες, καταγράφοντας τον αριθμό τους, τους πληγέντες και τους θανάτους από αυτές, σε όλες τις ευρωπαϊκές περιοχές από το 2014 έως το 2024. 

Επιπλέον, δημιουργήσαμε μία ξεχωριστή βάση δεδομένων βασισμένη σε δορυφορικά στοιχεία για τα τελευταία δύο χρόνια (2023-2024), η οποία αποτυπώνει με ακρίβεια την έκταση των πλημμυρών και τις επιπτώσεις τους στη γη και τις υποδομές σε όλες τις ευρωπαϊκές περιφέρειες 17 κρατών-μελών.

Ο καταστροφικός αντίκτυπος σε νούμερα

Μεταξύ 2014 και 2024, τα δεδομένα που συλλέχθηκαν από το Copernicus, τη δημόσια βάση δεδομένων EM-DAT και τη βάση δεδομένων Hanze δείχνουν ότι τουλάχιστον 681.076 άνθρωποι έχουν πληγεί από πλημμύρες σε 24 ευρωπαϊκές χώρες. Ο πραγματικός αριθμός των πληγέντων, όμως, είναι μεγαλύτερος, καθώς δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για όλες τις πλημμύρες. 

Με βάση τα υπάρχοντα δεδομένα που αναλύσαμε, τουλάχιστον 1.579 άνθρωποι έχασαν άμεσα τη ζωή τους από τις πλημμύρες στην Ευρώπη κατά την τελευταία δεκαετία. 

«Η Ελλάδα είναι μία από τις χώρες που πλήττονται ιδιαιτέρως, έχουμε πάρα πολλά επεισόδια με νεκρούς. Είμαστε η τέταρτη χώρα σε θανάτους από πλημμύρες στην Ανατολική Μεσόγειο. Κάθε χρόνο στην Ελλάδα έχουμε μία πιθανότητα 2,5 % περίπου να έχουμε πάνω από 80 νεκρούς σε ένα πλημμυρικό επεισόδιο», αναφέρει η Κατερίνα Παπαγιαννάκη, ειδική λειτουργική επιστήμονας στο Ινστιτούτο Ερευνών, Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.

Μαζί με τον υδρογεωλόγο, επίκουρο καθηγητή του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μιχάλη Διακάκη μελετούν- όσο κανείς άλλος στην Ελλάδα- τους θανάτους από πλημμύρες στην Ευρώπη και στη χώρα μας, έχοντας συνεισφέρει στην πλέον αξιόπιστη (γιατί λαμβάνει υπόψη όλα τα γεγονότα που έχουν έστω έναν νεκρό) βάση δεδομένων μεγάλης κλίμακας για τους νεκρούς από πλημμύρες σε εδάφη της ευρωμεσογειακής περιοχής (Flood Fatalities from the Euro-Mediterranean region FFEM-DB). Οι νεκροί σε 14 ευρωμεσογειακές χώρες τα τελευταία 35 χρόνια ξεπερνούν τους 3000.

Πλεονάζουσα θνησιμότητα 

Η επίσημη καταγραφή των θυμάτων στη Θεσσαλία το 2023 ήταν 17 νεκροί. Ωστόσο, πρόσφατη μελέτη του Κέντρου Έρευνας και Εκπαίδευσης στη Δημόσια Υγεία, την Πολιτική Υγείας και την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, που αποκάλυψε η «Εφ.Συν.» («Ο κάμπος θρηνεί 335 νεκρούς και όχι 17 από τον Ντάνιελ», 16/3/2025) δείχνει ότι ο πραγματικός αριθμός των συνολικών θανάτων ήταν 20 φορές υψηλότερος το πρώτο τρίμηνο μετά τις πλημμύρες. Συνολικά, 335 άτομα πέθαναν εντός τριών μηνών κυρίως από καρδιαγγειακά και/ή αναπνευστικά προβλήματα.

Όπως σημειώνει το meteo.gr (Κ. Παπαγιαννάκη, Κ. Λαγουβάρδος, Γ. Κύρος, 18/10/2024) τα τελευταία 45 χρόνια, η Ελλάδα έχει βιώσει 70 θανατηφόρες πλημμύρες λόγω έντονων βροχοπτώσεων, με αποτέλεσμα 190 άνθρωποι να χάσουν τη ζωή τους. Αποκαλύπτεται μια ανησυχητική τάση: ο αριθμός των θανάτων από πλημμύρες αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου. Ενδεικτικά, την τελευταία δεκαετία σημειώθηκαν οι μισοί από τους καταγεγραμμένους θανάτους στο σύνολο της περιόδου των 45 ετών.

Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Περιβαλλοντικής Έρευνας και Αειφόρου Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, συνολικά στα Βαλκάνια, πλημμύρες με περισσότερους από 10 νεκρούς συμβαίνουν μία φορά κάθε 6,5 χρόνια, ενώ με περισσότερους από 22 νεκρούς μία φορά κάθε 12 χρόνια.

Η έρευνά μας δείχνει ότι τα τελευταία δύο χρόνια, 17 ευρωπαϊκές χώρες αντιμετώπισαν 32 πλημμύρες, οι οποίες έπληξαν συνολικά 4.273.362 στρέμματα – μια έκταση 1,5 φορά μεγαλύτερη από το μέγεθος του Λουξεμβούργου – σύμφωνα με τα δορυφορικά δεδομένα της υπηρεσίας Copernicus Emergency Management Mapping. 

Η πλημμυρισμένη έκταση στην Ευρώπη τα τελευταία δύο χρόνια είναι σχεδόν το διπλάσιο μέγεθος του ευρύτερου Λονδίνου και μεγαλύτερη από τη Ρώμη, το Παρίσι και το Βερολίνο μαζί. 

Αγρότες σε απόγνωση

Η ανάλυση 61 πληγεισών περιοχών αποκαλύπτει ότι οι επαρχιακές περιοχές υπέστησαν τις πιο εκτεταμένες πλημμύρες, με περίπου 1.386.630 πλημμυρισμένα στρέμματα. Αντίστοιχα, 984.470 στρέμματα επηρεάστηκαν στις ενδιάμεσες περιοχές (ημιαστικές) και 884.680 στρέμματα στις αστικές περιοχές. 

Θεσσαλία, Σεπτέμβριος 2023, κακοκαιρία Daniel, φωτό: Μάριος Λώλος 

Σχεδόν το 82,5% της συνολικής πληγείσας γης αφορά γεωργικές εκτάσεις και φυσικά οικοσυστήματα. Οι πλημμύρες επηρέασαν 3.276.660 στρέμματα γεωργικής γης συμπεριλαμβανομένων καλλιεργήσιμων αγρών, βοσκοτόπων, μόνιμων καλλιεργειών και ετερογενών γεωργικών εκτάσεων. Τα παραπάνω αναδεικνύουν τον σοβαρό αντίκτυπο που έχουν οι πλημμύρες στο βιοπορισμό των αγροτών.

Η μεγαλύτερη πλημμύρα στην Ευρώπη τα τελευταία δύο χρόνια ξεκίνησε στις 5 Σεπτεμβρίου 2023, στην Περιφέρεια Θεσσαλίας στην Ελλάδα, επηρεάζοντας σχεδόν 1.223.750 στρέμματα, το 92% των οποίων ήταν γεωργική γη. Η καταιγίδα στοίχισε άμεσα τη ζωή σε 17 ανθρώπους, επηρέασε 44.000 κατοίκους σε Καρδίτσα, Τρίκαλα, Μαγνησία και Λάρισα και είχε ως αποτέλεσμα το θάνατο περισσότερων από 200.000 ζώων.

Η πραγματική έκταση της πλημμύρας στη Θεσσαλία

Μέχρι τώρα, τα πλημμυρισμένα στρέμματα στη Θεσσαλία φαίνονταν κάτω του 1 εκατ., όμως η ανάλυσή μας αποκαλύπτει ότι η πραγματική έκταση της καταστροφής είναι μεγαλύτερη από ό,τι έχει αναφερθεί στον Τύπο. Αυτό οφείλεται στο ότι η μέτρησή μας συμπεριλαμβάνει και το “ίχνος πλημμύρας” που έχουν καταγράψει οι δορυφόροι του Copernicus—δηλαδή περιοχές όπου το νερό υπήρξε αλλά είχε υποχωρήσει μέχρι τη στιγμή της δορυφορικής λήψης. 

Όπως ανέφερε το Copernicus στο MIIR: «Υποθέτουμε με πολύ υψηλή πιθανότητα ότι σημειώθηκε πλημμύρα όπου εντοπίζονται ίχνη της στις δορυφορικές εικόνες».

Στιγμιότυπο από την ιστοσελίδα του Copernicus, που αποτυπώνει με διαγώνιες γραμμές το ίχνος πλημμύρας της Θεσσαλίας, στις 9 Σεπτεμβρίου 2023. 

Πλεονάζουσα θνησιμότητα

Η επίσημη καταγραφή των θυμάτων στη Θεσσαλία ήταν 17 νεκροί. Ωστόσο, πρόσφατη μελέτη του Κέντρου Έρευνας και Εκπαίδευσης στη Δημόσια Υγεία, την Πολιτική Υγείας και την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, που αποκάλυψε η «Εφ.Συν.» («Ο κάμπος θρηνεί 335 νεκρούς και όχι 17 από τον Ντάνιελ», 16/3/2025) δείχνει ότι ο πραγματικός αριθμός των συνολικών θανάτων ήταν 20 φορές υψηλότερος το πρώτο τρίμηνο μετά τις πλημμύρες. Συνολικά, 335 άτομα πέθαναν εντός τριών μηνών κυρίως από καρδιαγγειακά και/ή αναπνευστικά προβλήματα.

Κατεστραμμένες υποδομές -Αρνητική ελληνική πρωτιά

Τα στοιχεία μας δείχνουν ότι η Θεσσαλία αντιμετώπισε επίσης τις σημαντικότερες ζημιές στο μεταφορικό δίκτυο σε ολόκληρη την Ευρώπη τα τελευταία δύο χρόνια, με 1.590 χιλιόμετρα δρόμων και σχεδόν 149 χιλιόμετρα σιδηροδρομικών υποδομών να έχουν πληγεί.

Η έρευνά μας δείχνει ότι οι πλημμύρες προκάλεσαν ζημιές σε συνολικά 4.256,2 χιλιόμετρα υποδομών μεταφορών στην Ευρώπη μόνο για τα τελευταία δύο χρόνια (οδικές, σιδηροδρομικές, θαλάσσιες υποδομές, αστικές μεταφορές και αερομεταφορές). Οι τοπικοί δρόμοι αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 67% των συνολικών ζημιών, με τις αστικές περιοχές να υφίστανται τις σημαντικότερες επιπτώσεις στις οδικές υποδομές. Επιπλέον, άλλα 6.885,4 χλμ. χωματόδρομων, κυρίως σε αγροτικές περιοχές, έχουν επίσης πληγεί

Τα τελευταία δύο χρόνια, οι πλημμύρες επηρέασαν επίσης 1.223,6 χλμ. αγωγών και υποδομών επικοινωνίας, κυρίως σε περιοχές με έντονη αστική ανάπτυξη. Αυτό περιλαμβάνει 845,9 χλμ. αγωγών μακράς απόστασης, γραμμών επικοινωνίας και ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και 377,7 χλμ. τοπικών αγωγών και καλωδίων, με αποτέλεσμα μερικές χιλιάδες σπίτια να μείνουν χωρίς ρεύμα και πόσιμο νερό. Τα στοιχεία δείχνουν ότι ενώ οι αγροτικές περιοχές υφίστανται μεγαλύτερη έκταση πλημμυρών, οι αστικές περιοχές υφίστανται σοβαρότερη ζημιά στις υποδομές.

Αρνητική πρωτιά σε αυτήν την κατηγορία σε όλη την Ευρώπη καταγράφει τα τελευταία δύο χρόνια η Γερμανία, με 209,8 χιλιόμετρα πληγέντων αγωγών και γραμμών ηλεκτρικής ενέργειας μεγάλων αποστάσεων και 117,7 χιλιόμετρα πληγέντων τοπικών αγωγών και καλωδίων.

Πλημμύρα του ποταμού Σάαρ, Σάαρλαντ Γερμανία, 18.05.2024. Πηγή: Berit Kessler / Shutterstock.com

Στη Βαλένθια δεκάδες χιλιάδες σπίτια έμειναν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα και πόσιμο νερό για αρκετές μέρες, ενώ στην Πολωνία η υπουργός Περιβάλλοντος Paulina Hennig-Kloska δήλωσε ότι 80.000 νοικοκυριά ήταν χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα κατά την κορύφωση των πλημμυρών από την κακοκαιρία Boris.

Πλημμύρα στη Βαλένθια, κακακαιρία Dana, Οκτώβριος 2024. Πηγή: Guillermo Gutiérrez Carrascal / El Confidencial.

Ένα ακόμη σημαντικό εύρημα είναι ότι την τελευταία διετία, οι πλημμύρες έχουν επηρεάσει 1.964.045 στρέμματα σε 46 μη παράκτιες περιοχές της Ευρώπης, ενώ σε μόλις 15 παράκτιες περιοχές έχουν πληγεί 1.291.731 στρέμματα.
Τα συγκεκριμένα δεδομένα δείχνουν ότι οι πλημμύρες στην ενδοχώρα σε επίπεδο δήμων και επαρχιών, που συχνά προκαλούνται από έντονες βροχοπτώσεις, υπερχείλιση ποταμών ή κακή αποχέτευση, έχουν επηρεάσει μεγαλύτερη έκταση από ό,τι οι παράκτιες πλημμύρες.

Παρόλα αυτά, οι περιοχές κοντά στο νερό φαίνεται να είναι πιο επιρρεπείς στις πλημμύρες, καθώς μέσα σε μία δεκαετία τα περισσότερα περιστατικά πλημμύρας έχουν συμβεί σε παράκτιες περιφέρειες, πιο συγκεκριμένα της Ισπανίας, Γαλλίας και Ιταλίας.

Ταξικός καύσωνας ταξικές πλημμύρες

Ως γνωστόν η θερμοκρασία σε κάθε πόλη ανεβοκατεβαίνει ανάλογα με τη δόμηση, τις περιοχές πρασίνου και δέντρων, την ποιότητα των κατοικιών. Συνήθως στις περιοχές όπου ζει η εργατική τάξη, τα πιο φτωχά λαϊκά στρώματα και οι μετανάστες, η δόμηση είναι πυκνότερη, οι ελεύθεροι χώροι πρασίνου σπανίζουν, η θερμοκρασία ανεβαίνει και οι καύσωνες είναι πιο δυσβάσταχτοι.

Όπως αποδείχθηκε και για τις πλημμύρες σε παράλληλη έρευνα της συνεργαζόμενης δημοσιογραφικής ομάδας της ισπανικής El Confidencial, οι περιοχές που επλήγησαν περισσότερο στη Βαλένθια συγκεντρώνουν χαμηλότερα επίπεδα κατά κεφαλήν εισοδήματος και, ταυτόχρονα, τα σπίτια που χτίστηκαν εκεί, όπου η γη είναι φθηνότερη, είναι λιγότερο προετοιμασμένα να αντιμετωπίσουν αυτού του είδους τα γεγονότα. Οι πέντε ισπανικές επαρχίες με τον υψηλότερο αριθμό κτιρίων σε περιοχές που κινδυνεύουν από πλημμύρες είναι κατά σειρά η Μούρθια, η Σεβίλλη, η Βαλένθια, το Αλικάντε και η Ταραγόνα. 

Πλημμύρα στη Βαλένθια, κακακαιρία Dana, Οκτώβριος 2024. Πηγή: Guillermo Gutiérrez Carrascal / El Confidencial.

«Όταν βρέχει, ακόμα φοβάμαι ότι το ποτάμι θα μας τα πάρει όλα» 

Οι τελευταίες τρεισήμισι δεκαετίες ήταν από τις πιο πυκνές περιόδους σε πλημμύρες στην Ευρώπη τα τελευταία 500 χρόνια. Οι επιστήμονες έχουν αποδείξει ότι η εποχή αυτή διαφέρει από άλλες αντίστοιχες περιόδους πλούσιες σε πλημμύρες όσον αφορά το μέγεθός τους, τις θερμοκρασίες του αέρα και της θάλασσας, και την εποχικότητα του φαινομένου. Το καλοκαίρι του 2024 ήταν το θερμότερο που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ευρώπη και παγκοσμίως. Σημειώνεται ότι για κάθε βαθμό Κελσίου που προστίθεται στη μέση παγκόσμια θερμοκρασία, η ένταση των βροχοπτώσεων αυξάνεται κατά περίπου 7%.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι έχει αυξηθεί η θερμοκρασία της θάλασσας στη Μεσόγειο. Το κρίσιμο όριο είναι οι 26 βαθμοί κελσίου θερμοκρασίας νερού. «Αν ξεπεραστεί αυτό, το μετεωρολογικό σύστημα που περνάει πάνω από μια περιοχή εμπλουτίζεται με τεράστια επιπρόσθετη υγρασία και όλο αυτό λειτουργεί και σαν επιταχυντής αλλά και σαν μεγεθυντής του φαινομένου» εξηγεί ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Νικήτας Μυλόπουλος.

Μια τέτοια συνθήκη οδηγεί στους περίφημους Ωμέγα κυκλώνες, όπως συνέβη με τον Ντάνιελ στη Θεσσαλία. «Στην ίδια περιοχή είχαμε δύο φαινόμενα που παρατηρούνται υποτίθεται ανά 500 και 1000 χρόνια, μέσα σε μόλις τρία χρόνια. Αυτό σημαίνει αυτομάτως, ότι θα πρέπει να “βαρέσουν” όλα τα καμπανάκια κινδύνου, καθώς αλλάζουν οι περίοδοι επαναφοράς, αλλάζουν όλες οι στατιστικές κατανομές φυσικά αλλάζει και όλος ο τρόπος αντιμετώπισης και ο σχεδιασμός». 

Αντιπλημμυρική θωράκιση δε σημαίνει (μόνο) 112

«Επιμένουν οι κυβερνήσεις στο να ασχολούνται μόνο με την επόμενη μέρα της καταστροφής (post disaster), αντί να παίρνουν προληπτικά μέτρα (risk-cost benefit). Μεταξύ 2017-2021 δόθηκαν στην Ελλάδα περίπου 100 εκατομμύρια ευρώ μόνο σε αποζημιώσεις από πλημμύρες. Μόνο για τον Ιανό (σ.σ. μεσογειακός κυκλώνας που έπληξε τη Μεσόγειο και κυρίως την Ελλάδα τον Σεπτέμβριο του 2020) δόθηκαν 38 εκατ. ευρώ, 7 εκατ. κρατικές αποζημιώσεις και 31 εκατ. αποζημιώσεις ασφαλιστικών» σημειώνει η επιστήμονας του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών Κατερίνα Παπαγιαννάκη.

Το ίδιο μας λέει και ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, διευθυντής του Εργαστηρίου Υδρολογίας και Ανάλυσης Υδατικών Συστημάτων, Νικήτας Μυλόπουλος ξεκαθαρίζοντας πως ο μόνος τρόπος αντιμετώπισης είναι η κατάρτιση ενός Ολιστικού Σχεδίου Αντιπλημμυρικής Προστασίας με μια σειρά από έργα που θα «συνεργάζονται» μεταξύ τους.

Εξυπνα φράγματα

«Η διόδευση της πλημμύρας είναι πολύ σημαντική», επισημαίνει ο Μυλόπουλος. «Σχετίζεται με το πώς εμείς με τα έργα μας θα κατευθύνουμε, θα καθοδηγήσουμε τους πλημμυρικούς όγκους όσο γίνεται με μεγαλύτερη ασφάλεια για να αποφύγουμε τις μεγάλες καταστροφές. Αυτό γίνεται πρώτα από όλα με τα έργα ορεινής υδρονομίας: μικρά χωμάτινα φράγματα ψηλά στο βουνό, εκεί που ξεκινάει το φαινόμενο, στους μικρούς χειμάρρους. Εκεί λοιπόν βάζεις το πρώτο στοπ. Δεύτερον χρειάζονται, μικρότερα μικρού και μεσαίου μεγέθους φράγματα και αναχώματα στα κατάντη του ποταμου. Και όχι τα φαραωνικά μεγάλα φράγματα. Μικρά φράγματα, αλλά στημένα έξυπνα, στις περιοχές που όντως κάνουν δουλειά. Τρίτον απαιτούνται, αναδασώσεις σε όλη την περιοχή, και η ενίσχυση της φυσικής προστασίας, η φυτοκάλυψη ειναι καθοριστικής σημασίας στον περιορισμό της πλημμύρας. Και βέβαια πρέπει επιτέλους να προβλεφθούν οι πλημμυρικές ζώνες, ανάλογα με την επικινδυνότητά τους, που συνήθως σήμερα είναι είτε χτισμένες, είτε χωράφια εντατικής καλλιέργειας. Πρέπει να αποδοθούν πίσω με ελαφρύτερες χρήσεις γης, αυτές οι ζώνες. Πρέπει να αποδοθούν στα ποτάμια οι παλαιοί τους μαιανδρισμοί, οι οποίοι παίζουν ρόλο στην εκτόνωση του κινδύνου».

«Η φύση δεν εκδικείται», συνεχίζει. «Η φύση κάνει τη δουλειά της. Αλλά γενικά όποτε την πειράζουμε ποτέ δεν ξέρουμε από πού θα μας έρθει. Ένα σύστημα σαν τον Ντάνιελ θα μπορούσε να χτυπήσει και στην Αττική δυστυχώς. Η μεγάλη μας αποτυχία είναι ότι δεν έχουμε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. Όμως δεν αρκεί μόνο να δώσεις το σήμα νωρίς για να φύγει ο κόσμος και να προστατευτεί. Πρέπει να ξέρεις το “κακό” πού θα χτυπήσει, να έχεις κάποιο χρόνο μπροστά σου ώστε να μπορέσεις να προστατεύσεις με ανοίγματα θυροφραγμάτων συντονισμένα -και όχι το χάος που έγινε εκείνες τις νύχτες του Ντάνιελ- εκτός από ανθρώπους, ζώα ή περιουσίες και τις κρίσιμες δημόσιες υποδομές». 

Θεσσαλία, Σεπτέμβριος 2023, κακοκαιρία Daniel, φωτό: Μάριος Λώλος 

«Κάθε φορά που έβρεχε, πάθαινα κρίση άγχους»

Ταξιδεύουμε στην ιταλική πόλη Φαέντσα στην επαρχία της Ραβέννας, 50 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Μπολόνια. Μεταξύ 16 και 18 Μαΐου 2023, 350 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού, που αντιστοιχούν σε βροχή έξι μηνών, έπεσαν μέσα σε 36 ώρες στην Εμίλια-Ρομάνια, μια από τις σημαντικότερες γεωργικές περιοχές της Ιταλίας. Οι έντονες βροχοπτώσεις προκάλεσαν την υπερχείλιση 23 ποταμών σε ολόκληρη την περιοχή, επηρεάζοντας 100 δήμους και προκαλώντας περισσότερες από 400 κατολισθήσεις, οι οποίες με τη σειρά τους προκάλεσαν ζημιές και έκλεισαν εκατοντάδες δρόμους. Όλα τα υδάτινα φράγματα μεταξύ Ρίμινι και Μπολόνια, έσπασαν ή υπερχείλισαν πλημμυρίζοντας τεράστιες περιοχές. Τραγικός απολογισμός 17 νεκροί και πάνω απο 8,5 δισ. εκτιμώμενο κόστος.

Η Simona Bacchilega, εργαζόμενη στον δήμο της Φαέντσα, το βράδυ της 16η Μαΐου 2023 λάμβανε μηνύματα από φίλους της να εγκαταλείψει το σπίτι της.

«Εμείς μέναμε στο κέντρο της πόλης, δέκα μέτρα πάνω από την επιφάνεια του ποταμού, και δεν ανησυχούσαμε. Δεν είχαμε σκεφτεί ότι οι υπόνομοι θα μπορούσαν να ξεχειλίσουν. Μέχρι τη στιγμή που ακούσαμε έναν περίεργο ήχο από το μπάνιο και υπήρξε μια τρομερή δυσοσμία. Ξαφνικά είδαμε το νερό να έρχεται από την αυλή, παρά τις σακούλες με άμμο που είχαν τοποθετήσει ο σύζυγός μου και ο γείτονας. Το νερό εισέβαλε ασταμάτητα. Πήρα γρήγορα ένα σακίδιο, έβαλα μέσα ρούχα, ένα φακό, νερό. Βγήκαμε στο δρόμο. Συνειδητοποίησα ότι το νερό μου έφτανε στη μέση.Περάσαμε όλη την πρώτη νύχτα ξάγρυπνοι, καθισμένοι στο σκοτάδι. Το ρεύμα είχε διακοπεί ήδη από τις 9 το βράδυ. Κοιτάζοντας έξω, έβλεπα το νερό να ανεβαίνει στο αυτοκίνητό μου. “Όχι το αυτοκίνητο”, σκεφτόμουν. “Το ξεχρέωσα μόλις”!».

Το ποτάμι θα στα πάρει όλα

«Είχα στο μυαλό μου τη θεία μου που μας έλεγε πιο παλιά “Το ποτάμι θα στα πάρει όλα”», θυμάται η Simona. «Ο ηλικιωμένος γείτονας απέναντι μας μιλούσε από το παράθυρό του. Η σύζυγός του έκανε αιμοκάθαρση, και όλη τη νύχτα ανταλλάσσαμε βλέμματα. Ήταν ένας καθηγητής, ένας σπουδαίος άνθρωπος. Έχασε όλη του τη βιβλιοθήκη. Τον έβλεπα να κοιτάζει τα βιβλία του μέσα στο νερό. Την επόμενη μέρα ελικόπτερα πετούσαν συνεχώς, χωρίς να ξέρουμε τι συνέβαινε».

Για ένα διάστημα έμειναν σε κάποιους γείτονες. «Όταν πια καταφέραμε να επιστρέψουμε σπίτι, συνειδητοποιήσαμε ότι έπρεπε να τα βγάλουμε πέρα μόνοι μας. Κανείς δεν μας βοήθησε. Αν ήθελες νερό, έπρεπε να το βρεις μόνος σου. Οι εθελοντές και οι οργανωμένες βοήθειες δεν έφτασαν ποτέ στην περιοχή μας. Στη συνέχεια, αρχίσαμε να καθαρίζουμε». 18 μήνες μετά, τον Σεπτέμβριο του 2024,  η Φαέντσα όπως και δεκάδες περιοχές της κεντρικής Ευρώπης πλημμύρισε εκ νέου από την κακοκαιρία Boris. 

Δορυφορική εικόνα της ιταλικής πόλης Faenza από ESA/NASA, Μάιος 2023

Ο 56xρονος τραπεζικός υπάλληλος Andrea Bazzocchi διηγείται: «Το νερό ήρθε από μια άλλη γειτονιά που έτρεχε με τρομερή δύναμη. Κατέκλυσε πρώτα το υπόγειο, ανέβηκε από τις σκάλες σαν να ήταν ένας ένοικος και στη συνέχεια πέρασε αργά από την είσοδο του διαμερίσματος μου μέχρι που έφτασε σε ύψος 1,60 μέτρων. Μείναμε εγκλωβισμένοι στον τρίτο όροφο, χωρίς νερό και ρεύμα. Μείναμε στο σπίτι των φίλων μας για τρεις νύχτες. Με όλες τις δυσκολίες που υπήρχαν, καθώς ο γιος τους ήταν σε αναπηρικό αμαξίδιο και χρειαζόταν μηχανική υποστήριξη στην αναπνοή. Χωρίς ρεύμα, έπρεπε να το κάνουμε χειροκίνητα, αλλά ευτυχώς βρήκαμε μια λύση με μια γεννήτρια. Κοιμόμασταν στο πάτωμα και από το παράθυρο βλέπαμε την “Αποκάλυψη” τη νύχτα. Ελικόπτερα έσωζαν ανθρώπους που δεν ήταν τόσο τυχεροί όσο εμείς».

Το ίδιο βράδυ η 42χρονη μαγείρισσα Φρανσέσκα Πλάτσι έχασε ό,τι είχε χτίσει με κόπο μια ζωή. «Το διαμέρισμά μου βυθίστηκε εντελώς, το νερό έφτασε μέχρι 3 εκ. από το ταβάνι» μας λέει.

Η Raffaela Paladini, ειδικός στη διαχείριση του τραύματος μετά από μια καταστροφή, επισκέφθηκε τη Φαέντσα, ως «ψυχολόγος έκτακτης ανάγκης» παρέχοντας βοήθεια σε δεκάδες άτομα. «Μια τέτοια κατάσταση σίγουρα έχει τραυματικό αντίκτυπο. Ανθρωποι που πορεύονται στην καθημερινή τους ζωή όπως όλοι μας, κάποια στιγμή βρίσκονται σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης αντιμέτωποι με κάτι που διακόπτει την καθημερινή τους ρουτίνα. Αυτη η διακοπή προκαλεί αρχικά σύγχυση, μια αίσθηση αποπροσανατολισμού,  κενού και απόγνωσης. Στη συνέχεια όλο αυτό μπορεί να προκαλέσει πολύ διαφορετικά συναισθήματα, όπως θυμό, οργή αλλά και ενοχή.»

Πλημμύρα Φαέντσα, Ιταλία, 17 Μαΐου 2023 . Πηγή: Dario Argenti / Shutterstock.com

Το σπίτι της 58χρονης δασκάλας Novella Laghi υπέστη τεράστιες ζημιές μετά τη δεύτερη πλημμύρα.

«Οικονομικά εξαντληθήκαμε. Ολα χρειάζονταν αντικατάσταση. Η απογοήτευση μεγάλωνε, καθώς δεν υπήρχε κρατική στήριξη. Πέρασα μήνες αναζητώντας βοήθεια, χτυπώντας πόρτες σε δημόσιες υπηρεσίες, αλλά μάταια. Όμως το χειρότερο ήταν ο ψυχολογικός αντίκτυπος. Κάθε φορά που έβρεχε, πάθαινα κρίση άγχους. Δεν μπορούσα να κοιμηθώ, ξυπνούσα μέσα στη νύχτα για να ελέγξω αν το ποτάμι είχε φουσκώσει ξανά. Η μητέρα μου, που ήταν πάντα δυνατή, άρχισε να δείχνει σημάδια άνοιας. Δεν ήταν πια η ίδια.»

Και για την 66χρονη συνταξιούχο Mirella Emiliani, όλα έχουν αλλάξει. «Παλιά έδινα σημασία στην εμφάνιση, είχα ωραία ρούχα, ένα οργανωμένο σπίτι. Τώρα, δεν έχω τίποτα. Δεν έχω ούτε τις παλιές μου φωτογραφίες. Η πλημμύρα άλλαξε τις σχέσεις μου με τους ανθρώπους. Οι λίγοι πραγματικοί φίλοι μου έκαναν ό,τι μπορούσαν για να με βοηθήσουν. Άλλοι απλά εξαφανίστηκαν. Όταν βρέχει, ακόμα φοβάμαι. Σκέφτομαι πως δεν μπορώ να περάσω ξανά τα ίδια. Κανείς δεν μας ειδοποίησε εγκαίρως. Τίποτα δεν έγινε σωστά. Τώρα, ζω μέρα με τη μέρα, γιατί έμαθα πως η ζωή μπορεί να αλλάξει σε μια στιγμή».

Όλοι πάντως οι πληγέντες λένε σχεδόν το ίδιο: «η καταστροφή αυτή με άλλαξε αλλά ανέδειξε και την δύναμη της αλληλεγγύης». Ο Andrea Bazzeghi επέστρεψε στο σπίτι του μετά από 1,5 χρονο ταλαιπωρίας. «Προσπαθούμε να ξαναφτιάξουμε τη ζωή μας, βήμα-βήμα.Η εμπειρία αυτή μας δίδαξε πολλά, αλλά δεν μπορούμε να ζούμε με τον φόβο. Προχωράμε με αισιοδοξία».

Ταυτότητα έρευνας

Η διασυνοριακή έρευνα δεδομένων οργανώθηκε και συντονίστηκε από το Μεσογειακό Ινστιτούτο Ερευνητικής Δημοσιογραφίας (MIIR.gr – Mediterranean Institute for Investigative Reporting) στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικτύου Δημοσιογραφίας Δεδομένων (EDJNet – European Data Journalism Network).

H συλλογή, ανάλυση και οπτικοποίηση των δεδομένων υλοποιήθηκε από την Κωνσταντίνα Μαλτεπιώτη. Τον έλεγχο ανάλυσης δεδομένων πραγματοποίησε η ομάδα της Deutsche Welle. Την εικονογράφηση δημιούργησε η Λουίζα Καραγεωργίου.

Στην έρευνα που διεξήχθη από τον Νοέμβριο 2024 ως τον Μάρτιο 2025 συμμετείχαν συνολικά 6 μέλη του EDJNet: MIIR (Ελλάδα), Atlatszo (Ουγγαρία), Facta (Ιταλία), El Confidencial, Civio (Ισπανία), PressOne (Ρουμανία), 

Η έρευνα δημοσιεύτηκε στις 29 Μαρτίου 2025 στo miir.gr και την Εφημερίδα των Συντακτών, καθώς και στην ιστοσελίδα και το δίκτυο των συνεργατών του EDJNet.

Δείτε το scrollytelling της έρευνας εδώ.
Διαβάστε τη μεθοδολογία της έρευνας εδώ.

“Nature is blamed for failings that are man’s
and well-run rivers have to change their plans”
Sir Alan Patrick Herbert, novelist (1890-1971)

“The flood has changed our lives. My children are scared every time it rains. My son had a panic attack when the bridges in Faenza were closed recently, because he thought the same thing would happen. And I can’t help but look at the river every time I drive by. I live from day to day now. Everything can change in an instant. You know, I lost everything in half an hour”. Francesca Placci, 42, a cook, lives in the Italian city of Faenza, in the province of Ravenna, in Emilia-Romagna. Faenza, located 50 kilometres south-east of Bologna, was flooded three times in 18 months during the 2023-2024 biennium.

As in Thessaly and Valencia, the inhabitants of this Italian city are still living with fear and anxiety about the future after this triple shock.  “Every time it rains, I am afraid. Our confidence is gone. We no longer know what we can rely on. This place is not safe. Nothing will ever be the same again. My husband is more tired now, more silent. In our community we continue to help each other, but the state has never been there for us. Instead, all we got was a mess of bureaucracy and crumbs of financial support. We have learned to rely only on ourselves and the people around us,” says Simona Bacchilega, 54.

Her voice echoes and joins those of the inhabitants of Palamas Karditsa, Mandra, Volos and Pelion, the neighbourhoods of Valencia in Spain, the Danube regions of Hungary and Slovakia, in Baden-Württemberg, Bavaria and Saarland in Germany, in the provinces of Karlovac and Sisk-Moslavina in Croatia and in dozens of other affected areas.

Thessaly, September 2023, photo: Marios Lolos 

Floods are the most common natural disaster. They account for 44% of all natural disasters worldwide and cause almost half of all deaths. Today, 1.81 billion people (23% of the world’s population) are considered to be directly exposed to the risk of severe flooding. Their frequency has more than doubled since 2004, scientists say, due to the acceleration of the hydrological cycle caused by anthropogenic climate change. 

Over the past 30 years, floods in Europe have affected 5.5 million people, caused more than 3,000 deaths and resulted in economic losses of more than €170 billion. But these are just journalistic estimates.

How many people have actually died in floods in each region of Europe over the last decade? How many and which specific areas in each country and region have been affected, and which infrastructure has been hit hardest, especially in the last two years? And how can we protect ourselves effectively? The publicly available scientific data on floods in Europe is fragmentary, incomplete and uninformative.

MIIR’s month-long cross-border journalistic data research – unique in Europe – as part of EDJNET, has managed to combine data from three different open databases to create the first comprehensive pan-European database on floods, recording the number of floods, flood victims and flood deaths in all European regions from 2014 to 2024. 

In addition, we have created a separate database based on satellite data for the last two years (2023-2024), which accurately records the extent of flooding and its impact on land and infrastructure in all European regions of 17 Member States.

The devastating impact in numbers

Between 2014 and 2024, data collected by Copernicus, the EM-DAT public database and the Hanze database show that at least 681,076 people were affected by floods in 24 European countries. However, the actual number of people affected is higher as data is not available for all floods. 

Based on the existing data we have analysed, at least 1,579 people have died directly as a result of floods in Europe over the last decade.

Together with Michalis Diakakis, a hydrogeologist and assistant professor at the University of Athens, they study flood fatalities in Europe, having contributed to the most reliable (because it includes all events with at least one fatality) large-scale database on flood fatalities in the Euro-Mediterranean region (Flood Fatalities from the Euro-Mediterranean region FFEM-DB). The number of deaths in 14 Euro-Mediterranean countries over the last 35 years exceeds 3000.

Excess mortality

The official death toll in Thessaly in 2023 was 17. However, a recent study by the Centre for Research and Training in Public Health, Health Policy and Primary Health Care, published by the Greek daily Efsyn. (“Plains mourns 335 dead, not 17 from Daniel”, 16.3.2025), shows that the actual total number of deaths was 20 times higher in the first quarter after the floods. In total, 335 people died within three months, mostly from cardiovascular and/or respiratory problems. 

As noted by meteo.gr (K. Papagiannaki, K. Lagovardos, G. Kyros, 18/10/2024), in the last 45 years Greece has experienced 70 deadly floods due to heavy rainfall, resulting in 190 deaths. There is an alarming trend: the number of deaths caused by floods is increasing over time. In the last decade, for example, half of all recorded deaths have occurred in the last 45 years. 

According to the Institute for Environmental Research and Sustainable Development of the National Observatory of Athens, in the Balkans as a whole, floods with more than 10 fatalities occur every 6.5 years, while floods with more than 22 fatalities occur every 12 years.

Our research shows that in the last two years, 17 European countries have experienced 32 floods, affecting a total of 427.336,2 hectares – an area 1.5 times the size of Luxembourg – according to satellite data from Copernicus Emergency Management Mapping. 

The area flooded in Europe over the past two years is almost twice the size of Greater London and larger than Rome, Paris and Berlin combined.

Analysis of the 61 affected areas shows that provincial areas suffered the most extensive flooding, with some 138.663 hectares flooded. Similarly, 98.447 hectares were affected in intermediate (semi-urban) areas and 88.468 hectares in urban areas.

Thessaly, September 2023, photo: Marios Lolos 

The largest flood in Europe in the last two years started on 5 September 2023 in the Thessaly region of Greece, affecting almost 1,223,750 hectares, of which 92% was agricultural land. The storm directly claimed the lives of 17 people, affected 44,000 inhabitants in Karditsa, Trikala, Magnesia and Larissa and resulted in the death of more than 200,000 animals.

The actual extent of the flood in Thessaly

Until now, the area flooded in Thessaly seemed to be less than 1 million hectares (72.000 hectares was the first official report from the Athens Observatory), but our analysis shows that the actual extent of the disaster is much greater than what has been reported in the press (up to 80.000 hectares).

It turns out that the total area affected in the whole of Thessaly was 122.374,7 hectares, which is more than 50% more than the initial estimates). This is because our measurement includes the ‘flood footprint’ recorded by the Copernicus satellites – areas where water was present but had receded by the time the satellite image was taken. As Copernicus told MIIR, “we assume with a very high probability that a flood has occurred where traces of it are detected in the satellite images”.

 Snapshot from the Copernicus website, showing the diagonal lines of the Thessaly flood track on 9 September 2023. Retrieved 25.3.2025.

Our data shows that Thessaly also experienced the most significant damage to the transport network in the whole of Europe over the last two years, with 1,590 km of roads and almost 149 km of rail infrastructure damaged. 

Germany has been the worst performer in Europe in this category over the last two years, with 209.8 km of long-distance power lines and cables and 117.7 km of local power lines and cables affected.

Flooding of the Saar River, Saarland Germany, 18.05.2024. Source: Berit Kessler / Shutterstock.com

Flooding in Valencia, Dana, October 2024. Source: Guillermo Gutiérrez Carrascal / El Confidencial.

These data show that inland floods at municipal and provincial level, often caused by heavy rainfall, overflowing rivers or poor drainage, have affected a larger area than coastal floods.

However, areas close to the water appear to be more vulnerable to flooding, with the majority of floods in a decade occurring in coastal areas, particularly in Spain, France and Italy.

As was shown for the floods in a parallel investigation by the Spanish El Confidencial, the areas most affected in Valencia have lower levels of income per capita and, at the same time, the houses built there, where land is cheaper, are less prepared to cope with this type of event. The five Spanish provinces with the highest number of buildings in flood-prone areas at risk of flooding are, in order, Murcia, Seville, Valencia, Alicante and Tarragona. 

Flooding in Valencia, Dana, October 2024. Source: Guillermo Gutiérrez Carrascal / El Confidencial.

The last three and a half decades have been among the most flood-rich periods in Europe in the last 500 years. Scientists have shown (Current European flood-rich period exceptional compared with past 500 years, Nature, 2000) that this period differs from other similar flood-rich periods in terms of magnitude, air and sea temperatures and seasonality. The summer of 2024 was the warmest ever recorded in Europe and worldwide. Note that for each additional degree Celsius of global average temperature, the intensity of precipitation increases by about 7%.

The biggest problem is that sea temperatures in the Mediterranean have risen. The critical limit is a water temperature of 26 degrees Celsius. “When this is exceeded, the meteorological system that passes over an area is enriched with enormous additional moisture, and all this acts as both an accelerator and a magnifier of the phenomenon,” explains Professor Nikitas Mylopoulos, a professor at the University of Thessaly. 

Such a condition leads to the famous Omega cyclones, as happened with Daniel in Thessaly. “In the same region, two phenomena that are supposed to occur every 500 and 1000 years have occurred in just three years. This automatically means that all the alarm bells have to go off, because the return periods change, all the statistical distributions change and, of course, the whole way of coping and planning changes”.

 “Governments insist on dealing only with the day after the disaster (post disaster), instead of taking preventive measures (risk-cost benefit). Between 2017-2021, Greece was given about €100 million in flood compensation alone. Only for Janus (a Mediterranean cyclone that hit the Mediterranean and mainly Greece in September 2020), 38 million euros were given, 7 million euros in state compensation and 31 million euros in insurance compensation,” notes Katerina Papagiannaki, a scientist at the National Observatory of Athens. 

The same is said by Nikitas Mylopoulos, professor at the University of Thessaly, director of the Laboratory of Hydrology and Analysis of Water Systems, making it clear that the only way to deal with the situation is to draw up a Holistic Flood Protection Plan with a series of projects that will “cooperate” with each other. 

Smart dams

“Flood management is very important,” says Mylopoulos. “It relates to how we with our projects will direct, guide the flood volumes as safely as possible to avoid major disasters. This is done first of all with the mountain hydrology projects: small earthen dams high up in the mountains, where the phenomenon starts, in the small streams. So that’s where you put the first stop. Second needed, smaller small and medium-sized dams and dikes downstream. And not the pharaonic big dams. Small dams, but set up smartly, in the areas that actually do the job. Thirdly, reforestation is needed throughout the region, and enhancing natural protection, vegetation cover is crucial in flood mitigation. And, of course, we must finally provide for flood zones, according to their risk, which are usually currently either built-up areas or fields of intensive farming. These zones must be returned with lighter land uses. The rivers must be given back their old meanderings, which play a role in reducing the risk. 

Θεσσαλία, Σεπτέμβριος 2023, κακοκαιρία Daniel, φωτό: Μάριος Λώλος 

Simona Bacchilega, a worker in the municipality of Faenza, on the evening of 16 May 2023 was receiving messages from friends to leave her home. 

“We lived in the centre of the city, ten metres above the surface of the river, and we weren’t worried. We didn’t think the sewers could overflow. Until the moment we heard a strange sound coming from the bathroom and there was a terrible stench. Suddenly we saw water coming from the yard, despite the sandbags my husband and neighbor had placed. The water was coming in non-stop. I quickly grabbed a backpack, put in clothes, a flashlight, water. We went out into the street. I realized that my water was reaching my waist.We spent the entire first night awake, sitting in the dark. The power had been out since 9 o’clock at night. Looking outside, I could see the water rising in my car. “Not the car,” I thought. “I just unloaded it!”

The river will take it all away’

“I was thinking of my aunt who used to tell us, ‘The river will take it all away’,” Simona recalls. “The elderly neighbor across the street was talking to us from his window. His wife was on dialysis, and all night long we exchanged glances. He was a professor, a great man. He lost his entire library. I used to watch him look at his books in the water. The next day helicopters were flying all the time, and we didn’t know what was happening.”

For a while they stayed with some neighbors. “When we were able to return home, we realized we had to fend for ourselves. No one helped us. If you wanted water, you had to find it yourself. Volunteers and organized help never reached our area. Then we started to clean up.” 18 months later, in September 2024, Faenza, like dozens of areas in central Europe, was flooded again by the Boris storm.

Satellite image of the Italian city of Faenza from ​ESA/NASA, May 2023

That same night, 42-year-old cook Francesca Placci lost what she had painstakingly built over a lifetime. “My apartment was completely submerged, the water reached up to 3 cm from the ceiling,” she says.

Raffaela Paladini, an expert in trauma management after a disaster, visited Faenza as an “emergency psychologist” providing assistance to dozens of people. “Such a situation certainly has a traumatic impact. People who go about their daily lives as we all do, at some point in time find themselves in an emergency situation faced with something that disrupts their daily routine. This interruption initially causes confusion, a sense of disorientation, emptiness and despair. It can then trigger very different emotions, such as anger, rage and guilt.”

Flood in Faenza, Italy, 17 May 2023. Source: Dario Argenti / Shutterstock.com

“We are financially exhausted. Everything needed to be replaced. The frustration was growing as there was no government support. I spent months looking for help, knocking on doors of public services, but in vain. But the worst part was the psychological impact. Every time it rained, I had an anxiety attack. I couldn’t sleep, waking up in the middle of the night to check if the river had swollen again. My mother, who was always strong, began to show signs of dementia. She was no longer the same.”

And for 66-year-old retiree Mirella Emiliani, everything has changed. “I used to pay attention to appearance, I had nice clothes, an organized home. Now, I have nothing. I don’t even have my old photos. The flood has changed my relationships with people. My few real friends did everything they could to help me. Others just disappeared. When it rains, I’m still scared. I think I can’t go through the same thing again. No one warned us in time. Nothing was done right. Now, I live day by day, because I learned that life can change in an instant.” 

However, all the affected people say almost the same thing: “this disaster has changed me, but it has also highlighted the power of solidarity”. Andrea Bazzocchi returned home after 1.5 years of suffering. “We are trying to rebuild our lives, step by step; this experience has taught us a lot, but we cannot live in fear. We move forward with optimism.”

The cross-border data research was organised and coordinated by the Mediterranean Institute for Investigative Reporting (MIIR.gr) in the framework of the European Data Journalism Network (EDJNet).

The data collection, analysis and visualization was carried out by Konstantina Maltepioti. The data analysis was checked by the Deutsche Welle team. The illustrations were created by Louisa Karageorgiou.

A total of 6 EDJNet members participated in the survey, which was conducted from November 2024 to March 2025: MIIR (Greece), Atlatszo (Hungary), Facta (Italy), El Confidencial, Civio (Spain), PressOne (Romania).

The survey was published on 29 March 2025 in www.miir.gr and www.efsyn.gr. 

See the scrollytelling of the survey here.
Read the methodology of the survey here.