Η οικογένεια του Παλαιστίνιου Σάντι Μπαράκα δικαιούται να επανενωθεί από το 2024, όπως φαίνεται στο έγγραφο, αλλά η απόφαση δεν έχει υλοποιηθεί.

                                                                Η οικογένεια του Σάντι Μπαράκα όταν ήταν ενωμένη στη Γάζα

Στη χώρα μας, το χάσμα ανάμεσα στο «εγκρίνεται» και στο «υλοποιείται» για πολλές δεκάδες Παλαιστίνιους πρόσφυγες είναι τεράστιο. Δικηγόροι και οργανώσεις περιγράφουν δεκάδες περιπτώσεις όπου οι αιτήσεις γίνονται δεκτές στην Αθήνα, αλλά οι οικογένειες στη Γάζα καλούνται να εμφανιστούν αυτοπροσώπως στο ελληνικό προξενείο στο Κάιρο – χωρίς κανένας να εγγυάται/διασφαλίζει ασφαλή έξοδο από τη Γάζα και μεταφορά ώς την Αίγυπτο.

Τον Οκτώβριο του 2025, το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνηγόρων του Παιδιού (European Network of Ombudspersons for Children – ENOC) απηύθυνε ανοιχτή επιστολή προς την πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα, καθώς και προς τους επικεφαλής των ευρωπαϊκών θεσμών, ζητώντας άμεση δράση για τα παιδιά που παραμένουν εγκλωβισμένα στη Γάζα, παρά το γεγονός ότι έχουν ήδη εκδοθεί θετικές αποφάσεις οικογενειακής επανένωσης από κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Στην επιστολή, το ENOC επισημαίνει ότι τα παιδιά αυτά εξακολουθούν να ζουν σε συνθήκες ακραίου κινδύνου, χωρίς επαρκή πρόσβαση σε τροφή, νερό, ιατρική περίθαλψη και ασφάλεια, και καλεί τα κράτη-μέλη να λάβουν όλα τα αναγκαία μέτρα για την άμεση μεταφορά τους σε ασφαλές περιβάλλον μαζί με τις οικογένειές τους. Το δίκτυο τονίζει ότι η μη εφαρμογή των αποφάσεων επανένωσης συνιστά παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων που κατοχυρώνονται τόσο από τη Διεθνή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού όσο και από το ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο, υπογραμμίζοντας ότι το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού πρέπει να αποτελεί πρωταρχική μέριμνα κάθε διοικητικής και πολιτικής απόφασης.

Την παρέμβαση αυτή υποστήριξε και η πανευρωπαϊκή οργάνωση Eurochild, η οποία υπογράμμισε ότι η αποτυχία εφαρμογής αυτών των αποφάσεων εκθέτει τα παιδιά σε συνεχιζόμενο κίνδυνο και συνιστά σοβαρή απόκλιση από τις υποχρεώσεις των ευρωπαϊκών κρατών για την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού, επισημαίνοντας ότι η οικογενειακή ενότητα δεν αποτελεί πολιτική επιλογή αλλά νομική υποχρέωση.

Στις 15 Δεκεμβρίου 2025, γραπτή ερώτηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσαν 21 ευρωβουλευτές από 4 πολιτικές ομάδες, έπειτα από πρωτοβουλία του αντιπροέδρου της Αριστεράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (The Left), Κώστα Αρβανίτη, για τη μη εφαρμογή των αποφάσεων που προβλέπουν την επανένωση ανηλίκων στη Λωρίδα της Γάζας με τις οικογένειές τους.

Οι ευρωβουλευτές, λαμβάνοντας υπόψη τις υποχρεώσεις της Ευρωπαϊκής Ενωσης σύμφωνα με το άρθρο 24 παρ. 2 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ε.Ε. –που προβλέπει ότι σε όλες τις πράξεις που αφορούν παιδιά πρωτεύουσα σημασία πρέπει να έχει το βέλτιστο συμφέρον τους–, καλούσαν την Επιτροπή να καλέσει τα κράτη-μέλη να αναλάβουν άμεσα δράση. Εχουν περάσει πάνω από δύο μήνες και η Κομισιόν δεν έχει απαντήσει.

                                                  Τρεις από τις κόρες του Σάντι Σάαθ σε αντίσκηνο στη Γάζα. 

Oι Παλαιστίνιοι στην Ευρώπη αγωνιούν καθώς, παρά την υποτιθέμενη εκεχειρία, η ανθρωπιστική κρίση επιδεινώνεται, την ίδια ώρα που στην Ουάσινγκτον στηνόταν το επικοινωνιακό σόου του Τραμπ με το διαβόητο «Συμβούλιο Ειρήνης».

Οπως αναφέρει η Action Aid, τον Ιανουάριο, κοινότητες στην ανατολική Χάν Γιούνις έλαβαν εντολές άμεσης εκκένωσης. Περίπου 800.000 άνθρωποι, σχεδόν το 40% του πληθυσμού, ζουν πλέον σε περιοχές επιρρεπείς σε πλημμύρες. Μόνο μέσα σε έναν μήνα, σχεδόν 3.500 καταφύγια υπέστησαν ζημιές ή καταστράφηκαν, επηρεάζοντας άμεσα περισσότερους από 19.000 εκτοπισμένους ανθρώπους.

«Δουλεύω εδώ, στέλνω όλα τα λεφτά εκεί»

Ο Αχμεντ Αχτζάμπ, 28 ετών, πέρασε στην Ελλάδα στις 16 Ιανουαρίου 2022 από την Κω. Είναι παντρεμένος, με δύο κόρες στην περιοχή Αλ Γκανάρα της Γάζας. Ξεκίνησε τη διαδικασία οικογενειακής επανένωσης τον Μάρτιο του 2022 στη χώρα μας. Η έγκριση ήρθε τον Οκτώβριο του 2023 (αριθμός απόφασης 646255). Από τότε, τίποτα.

Εργάζεται στις κατασκευές με μισθό περίπου 1.500 ευρώ. Ζει με 500 ευρώ στην Ελλάδα και στέλνει 1.000 στη Γάζα, για να αγοράζουν τα «εντελώς βασικά» σε μια οικονομία πολέμου. «Το συναίσθημα είναι οδυνηρό και αγχωτικό… συχνά αισθάνομαι κατάθλιψη», λέει. Τα μηνύματα από την πατρίδα ανησυχητικά: οι δύο κόρες του, υποσιτισμένες, νοσηλεύονται συχνά στο «Νοσοκομείο Μαρτύρων Αλ Ακσα» στην Ντέιρ Αλ Μπαλά.

Ο Παλαιστίνιος Σάντι Σάαθ με μία από τις κόρες του, όταν ακόμα η οικογένεια ήταν ενωμένη.


Ο Σάντι Σάαθ, 37 ετών, βρίσκεται στην Ελλάδα πάνω από δυόμισι χρόνια και έχει πέντε παιδιά. Η μικρότερη κόρη του γεννήθηκε αφότου εκείνος έφυγε από τη Γάζα· δεν την έχει δει ποτέ από κοντά. Από τις 24 Ιανουαρίου του 2025 έχει θετική απόφαση οικογενειακής επανένωσης (αρ. πρωτοκόλλου 51675). Πριν από κάποιο καιρό, μέσα στην απόγνωση της αναμονής, αποπειράθηκε να αυτοκτονήσει. Ζητά κάτι που σε ορισμένα κράτη μοιάζει πιο εφικτό: να υπάρξει στοιχειώδης κρατική διευκόλυνση για την εφαρμογή μιας ήδη θετικής απόφασης οικογενειακής επανένωσης. «Εχασα τη μητέρα μου στον τελευταίο πόλεμο και ο αδελφός μου αγνοείται. Δεν θέλω να επιστρέψω πίσω. Θέλω να ζήσω ειρηνικά εδώ στην Ελλάδα με την οικογένειά μου», μας λέει.

«Τα παιδιά μου να ζήσουν μακριά από τον τρόμο»

Στο υπόμνημα που κατέθεσε στις ελληνικές Αρχές, η γυναίκα του αφηγείται τον γολγοθά της οικογένειας: «Είμαι η Χαντίλ Σάαθ και αυτή είναι η ιστορία μου. Οι πέντε κόρες μου μέσα σε αυτόν τον καταραμένο πόλεμο είναι η αρχή της οδύνης μου και το πιο δύσκολο από όλα είναι πως ο άντρας μου, το στήριγμά μου, βρίσκεται στην Ελλάδα, ενώ εγώ είμαι εδώ ολομόναχη με τα παιδιά μου. Γύρω μας μόνο τρομακτικοί ήχοι, εντατικοί βομβαρδισμοί, διακοπές ρεύματος και νερού».

Η πρώτη φορά που εκτοπίστηκε ήταν στις 16 Οκτωβρίου 2023. Πήγε στο πατρικό της από το οποίο έφυγε μετά από ένα μήνα γιατί επίκειτο βομβαρδισμός. Κατέφυγε σε μια άλλη περιοχή, νοικιάζοντας ένα σπίτι. «Εκεί βίωσα την πιο δύσκολη στιγμή της ζωής μου: στις 3 Δεκεμβρίου 2023 έφερα στον κόσμο την κόρη μου, την Εlia, μέσα σε μια νύχτα με φωτιές, αδιάκριτους βομβαρδισμούς και ολοκληρωτική καταστροφή της Χαν Γιούνις». Στις 26 Ιανουαρίου 2024 αναγκάστηκε να πάει στη Ράφα. «Οι κόρες μου υπέφεραν, με την υγεία τους να καταρρέει, χωρίς ρούχα και επαρκείς κουβέρτες. Η καθημερινή μου αγωνία ήταν να μεταφέρω νερό από τόπο σε τόπο, ενώ οι βόμβες έπεφταν παντού γύρω μας.

»Στις 29 Μαΐου 2024 βομβαρδίστηκε το σπίτι του θείου μου, δίπλα ακριβώς από το δικό μας. Μετά μεταφερθήκαμε στην πόλη Χαμάντ και όταν οι βομβαρδισμοί εντάθηκαν, αναγκαστήκαμε να πάμε κοντά στο νοσοκομείο Νάσερ. Εκεί κοιμόμασταν στους δρόμους, καταγής, χωρίς τίποτα για να ξαπλώσουμε. Περάσαμε μία εβδομάδα χωρίς φαγητό· οι κόρες μου έκλαιγαν από την πείνα και τη δίψα. Αγόραζα ένα κομμάτι ψωμί και το μοίραζα με όρκο, μόνο και μόνο για να κοπάσει λίγο η πείνα τους και να κοιμηθούν χωρίς φαγητό […]».

Από τον Μάρτιο του 2025 εκτοπίστηκε ξανά στη Χαν Γιούνις όπου βρίσκεται μέχρι σήμερα. «Ζούμε σε σκηνές, παλεύουμε για τροφή και ξύλα. Κάθε μέρα μαρτυρούμε νέα βάσανα: να γεμίσουμε νερό, να ανάψουμε φωτιά, να μαγειρέψουμε φακές – αφού τίποτε άλλο δεν υπάρχει να φάμε. Μαζί μας ζει και ο κουνιάδος μου, καθηλωμένος σε αναπηρικό κάθισμα εξαιτίας τραυματισμού από τον πόλεμο. Απευθύνω έκκληση σε κάθε ανθρωπιστικό φορέα, σε κάθε ένωση, σε κάθε άνθρωπο που μπορεί να μας βοηθήσει: Σας παρακαλώ, βοηθήστε με να ενωθώ ξανά με τον σύζυγό μου μου και να προσφέρω στα παιδιά μου μια ζωή μακριά από τον τρόμο».

                                                                                                                Παιχνίδι στα χαλάσματα

«Εχουμε αριθμούς πρωτοκόλλου. Δεν έχουμε οικογένεια»

Τα νομικά υπομνήματα που κατατέθηκαν προς τον Συνήγορο του Παιδιού αποτυπώνουν το υφιστάμενο κενό με ονόματα, ημερομηνίες, αριθμούς πρωτοκόλλου. Πρόκειται για πολυάριθμες θετικές αποφάσεις οικογενειακής επανένωσης που δεν έχουν πραγματοποιηθεί.

Απευθύναμε ερωτήματα προς το υπουργείο Εξωτερικών, αναζητώντας τον ακριβή αριθμό των οικογενειακών επανενώσεων Παλαιστινίων και τον λόγο που οι αποφάσεις δεν υλοποιούνται στη χώρα μας. Μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος δεν είχαμε λάβει απάντηση.

Σε άλλα κράτη της Ευρώπης, το ζήτημα αντιμετωπίστηκε ως συνδυασμός οικογενειακής επανένωσης και ανθρωπιστικής, ιατρικής εκκένωσης. Κάποιες κυβερνήσεις ενεργοποίησαν ad hoc μηχανισμούς, υπό την πίεση της κοινωνίας των πολιτών, τοπικών αρχών ή δικαστικών αποφάσεων. Σε άλλες περιπτώσεις, τα δικαστήρια παρενέβησαν, ειδικά όταν το κράτος υποστήριζε ότι «δεν μπορεί» να εξασφαλίσει είσοδο σε ανθρώπους που κινδύνευαν άμεσα.

Πόσοι είναι

Η βάση δεδομένων dataset migr_resfrps1 της Eurostat, την οποία επεξεργαστήκαμε, αναφέρει τις άδειες διαμονής για οικογενειακή επανένωση με δικαιούχο διεθνούς προστασίας (First permits issued for family reunification with a beneficiary of protection status), μετρώντας τις νομικά ολοκληρωμένες εγκρίσεις επανένωσης. Αναλύοντας τα δεδομένα της Eurostat ανά υπηκοότητα, προκύπτει ότι στην Ευρώπη των 27 μαζί με Νορβηγία, Ισλανδία, Λιχτενστάιν εκδόθηκαν περίπου 5.000-7.000 άδειες για άτομα με υπηκοότητα Παλαιστίνης το 2023 και 7.000-10.000 άδειες το 2024, με σημαντική αύξηση μετά τις 7 Οκτωβρίου 2023.

Οι χώρες με τα μεγαλύτερα ποσοστά είναι η Γερμανία, η Σουηδία, η Ολλανδία, το Βέλγιο και η Ιταλία, ενώ η Ελλάδα καταγράφει συγκριτικά σχετικά χαμηλά νούμερα εγκρίσεων. Ομως ο πραγματικός αριθμός όσων έχουν ήδη φτάσει στις χώρες προορισμού είναι πολύ μικρότερος, όπως αναφέρουν οι ίδιοι οι Παλαιστίνιοι, ΜΚΟ και δικηγόροι σε όλη την Ευρώπη. Η ήπειρος δεν καταγράφει πουθενά τον συνολικό αριθμό ολοκληρωμένων οικογενειακών επανενώσεων Παλαιστινίων.

Οι πρόσφυγες με τους οποίους συνομιλήσαμε στην Αθήνα μάς ανέφεραν περιπτώσεις συγγενών και γνωστών τους που κατάφεραν να ενωθούν με τις οικογένειές τους στο Βέλγιο, στην Ολλανδία, στη Γερμανία (σ.σ. οι περισσότερες περιπτώσεις), στην Ισλανδία, την Ιρλανδία και την Πολωνία.

Στην Ισπανία, η εφημερίδα El Confidencial κατέγραψε περιπτώσεις Παλαιστινίων που κατάφεραν να εγκαταλείψουν τη Γάζα και τελικά να επανενωθούν με συγγενείς στην Ευρώπη, συχνά μέσω εξαιρετικά περίπλοκων και επισφαλών διαδικασιών που περιλάμβαναν συντονισμό μεταξύ διπλωματικών αρχών, υπηρεσιών ασφαλείας και τρίτων χωρών. Σήμερα πάνω από 800 πρόσφυγες από τη Γάζα ζουν στην Ισπανία. Το πρόγραμμα Aman πραγματοποιείται υπό την αιγίδα του ΠΟΥ και των υπουργείων Υγείας και Ένταξης, με στόχο την ιατρική εκκένωση και την υποστήριξη παιδιών και οικογενειών που βρίσκονται σε επείγουσες ιατρικές καταστάσεις.

Η MKO Accem έχει αναλάβει το ρόλο της υποδοχής και ένταξης των Παλαιστινίων στην Ισπανία. Όπως αναφέρει το μέλος της οργάνωσης, Πέδρο ντε Σαντιάγο, «πολλές από τις οικογένειες καταλήγουν να χωρίζονται επειδή το Ισραήλ, που διαχειρίζεται τα συνοριακά περάσματα, συχνά δεν επιτρέπει σε όλη την οικογένεια να περάσει, αλλά μόνο σε μερικά μέλη, γεγονός που έκανε τον πόνο αυτών των οικογενειών ακόμη μεγαλύτερο. Αρχικά, οι οικογένειες ήρθαν για μια περίοδο τριών μηνών, αλλά τελικά όλες έμειναν και υπέβαλαν αίτηση στο σύστημα διεθνούς προστασίας. Είναι μια απόφαση που τους ήταν δύσκολο να πάρουν, επειδή πολλοί από αυτούς άφησαν μέλη της οικογένειάς τους στη Γάζα, άφησαν πίσω σημαντικούς ανθρώπους, βασικά άφησαν ολόκληρη τη ζωή τους». Για πολλά από τα παιδιά της Γάζας, είτε χρειάζονται ιατρική περίθαλψη είτε όχι, η Ισπανία έχει λειτουργήσει ως καταφύγιο για όλες αυτές τις οικογένειες. Επιπλέον, τα παιδιά έχουν λάβει εκπαίδευση και από την πρώτη στιγμή που μπόρεσαν να παρακολουθήσουν μαθήματα.

«Η οικογενειακή επανένωση είναι κρίσιμο εργαλείο προστασίας, αλλά γίνεται όλο και πιο δύσκολο να εφαρμοστεί στην πράξη λόγω των αυξανόμενων περιορισμών και των διοικητικών εμποδίων. Το πρόβλημα δεν είναι νομικό, αλλά πολιτικό», επισημαίνει (στην DW) ο Jean-Nicolas Beuze, εκπρόσωπος της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) στην Κύπρο, όπου η κατάσταση είναι το ίδιο βαλτωμένη όπως στην Ελλάδα. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι ακόμα και όταν το δικαίωμα αναγνωρίζεται, η πραγματική επανένωση μπορεί να καθυστερήσει για μήνες ή χρόνια – αφήνοντας οικογένειες χωρισμένες όχι από τον νόμο, αλλά από τις πολιτικές που τον περιβάλλουν.

Στην οθόνη του κινητού του, ο Σάντι συνεχίζει να βλέπει τα παιδιά του να μεγαλώνουν μέσα σε μια σκηνή. Στην Ελλάδα, τα ονόματά τους υπάρχουν σε έναν διοικητικό φάκελο. Υπάρχει αριθμός πρωτοκόλλου. Υπάρχει θετική απόφαση. Αυτό που δεν υπάρχει ακόμη είναι ο τρόπος να φτάσουν εδώ.

*Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο oποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν η ισπανική εφημερίδα El Confidencial και το ευρωπαϊκό δίκτυο Vox Europe. 

Δεξαμενή Εγκαταστάσεων ΕΥΔΑΠ 

Ιταλία: Μεικτό μοντέλο με τάση αντιστροφής στο αμιγώς δημόσιο 

Τον Ιούνιο του 2011, σε ένα ιστορικό δημοψήφισμα, περισσότερο από το 95% των Ιταλών ψηφισάντων τάχθηκε κατά του νόμου που επέτρεπε τη διαχείριση των δημόσιων τοπικών/δημοτικών υπηρεσιών νερού από τον ιδιωτικό τομέα. Δύο χρόνια αργότερα όμως ήρθε η ασφυκτική πίεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που μέσω των συστάσεων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου (European Semester) χαρακτήριζε τις υπηρεσίες ύδρευσης στην Ιταλία ως αρνητικό παράδειγμα που έπρεπε να αλλάξει.  Αποτέλεσμα είναι στην Ιταλία σήμερα, το νερό και τα δίκτυα ύδρευσης να ανήκουν αποκλειστικά στο Δημόσιο, αλλά οι υπηρεσίες ύδρευσης να μπορούν να παρέχονται είτε από δημόσιους είτε από ιδιωτικούς φορείς, ή μέσω συνδυασμού των δύο. 

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία από την Ιταλική Στατική Υπηρεσία, το 85% του πληθυσμού της Ιταλίας εξυπηρετείται από εταιρείες που ελέγχονται πλήρως ή κατά πλειοψηφία από δημόσιους φορείς, το 12% εξυπηρετείται απευθείας από δήμους και μόλις το 3% από εταιρείες που ελέγχονται πλήρως ή κατά πλειοψηφία από ιδιωτικούς φορείς. Οι τελευταίες λειτουργούν συχνά ως προσωρινές εξαιρέσεις σε μεμονωμένους δήμους.

Πάντως, σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιεύματα του 2025, υπάρχει μια τάση αντιστροφής  του μοντέλου καθώς, για παράδειγμά, ο δήμος της Πάντοβα εξετάζει το ενδεχόμενο να επαναφέρει υπό δημόσιο έλεγχο τις υπηρεσίες ύδρευσης, οι οποίες σήμερα λειτουργούν από ιδιωτική εταιρεία. Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και ο δήμος της Φλωρεντίας, καθώς και άλλοι δήμοι της περιοχής, που αποφάσισαν να εγκαταλείψουν τα μεικτά εταιρικά σχήματα και να επιστρέψουν σε καθεστώς άμεσης δημόσιας διαχείρισης του νερού.

Eγκατάσταση Επεξεργασίας Νερού Θεσσαλονίκης, Πηγή: ΕΥΑΘ

Ισπανία: Ακριβότερο νερό στις περιφέρειες με ιδιωτικοποιημένες υπηρεσίες υδρευσης

Στην Ισπανία, η διαχείριση του νερού και των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης ασκείται στο πλαίσιο ενός αποκεντρωμένου συστήματος με την αρμοδιότητα να ανήκει κυρίως στις αυτόνομες κοινότητες (περιφέρειες) και τους δήμους, αλλά σε στενή συνεργασία με την κεντρική κυβέρνηση. Σε αυτό το πλαίσιο συνυπάρχουν δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς, με πάνω από το μισό του πληθυσμού να εξυπηρετείται από ιδιωτικές εταιρείες, γεγονός που συνιστά μια μερική ιδιωτικοποίηση του τομέα. 

Η ιδιωτική διαχείριση, όμως, έχει συνδεθεί με σημαντικές περιφερειακές διαφοροποιήσεις στις τιμές και, συχνά, με υψηλότερες χρεώσεις νερού, οι οποίες αποδίδονται στην ανάγκη κάλυψης επενδύσεων, καταβολής τελών παραχώρησης στους δήμους και εξασφάλισης κερδοφορίας. 

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Καταλονίας, όπου οι υπηρεσίες ύδρευσης βρίσκονται στα χέρια της ιδιωτικοποιημένης Aigües de Barcelona, που ελέγχεται πλειοψηφικά από τον Όμιλο AGBAR (έχει εξαγοραστεί από τη γαλλική Veolia)  ο οποίος δραστηριοποιείται σε ολόκληρη την Ισπανία μέσω θυγατρικών, όπως οι Aguas de Aragón, Aguas de Valladolid, Asturagua και Aguas de Alicante . 

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής, η περιφέρεια της Καταλονίας εμφανίζει το υψηλότερο μοναδιαίο κόστος νερού (2,98 ευρώ ανά κυβικό μέτρο). Ακολουθούν περιφέρειες με ιδιωτικοποιημένο ή μεικτό μοντέλο διαχείρισης, όπως οι Βαλεαρίδες Νήσοι (2,52 ευρώ), ενώ τις τελευταίες θέσεις με το χαμηλότερο κόστος καταλαμβάνουν κοινότητες με κατά βάση δημόσια/δημοτική διαχείριση:  Καστίλλη και Λεόν (1,24 ευρώ), το Πριγκιπάτο των Αστουριών (1,43 ευρώ) και  Λα Ριόχα (1,46 ευρώ).

Στην κοινότητα της Μαδρίτης, που οι υπηρεσίες ύδρευσης λειτουργούν υπό την 100% δημόσια εταιρεία Canal de Isabel II -παρά τις ισχυρές πιέσεις για μερική ιδιωτικοποίηση την περασμένη δεκαετία- το μοναδιαίο κόστος ανέρχεται σε 1,80 ευρώ. Ο μέσος όρος μοναδιαίου κόστους στις περιφέρειες της Ισπανίας είναι 1,92 ευρώ ανα κυβικό μέτρο. 

Σημειωτέον, το κόστος αυτό υπολογίζεται με βάση όλα όσα πληρώνουν οι χρήστες για την παροχή,αποχέτευση, επεξεργασία, εκροή ή καθαρισμό, διαιρεμένα με τον συνολικό όγκο νερού που καταναλώνεται. Στην Ελλάδα δεν έχουμε στοιχεία με τον αντίστοιχο δείκτη. Σύμφωνα με την απόφαση της ΡΑΑΕΥ το κόστος κυμαίνεται για τα νοικοκυριά από 0,35€ ως 3.20€ (κλιμακωτές χρεώσεις ανάλογα την κατανάλωση), συν 3€ πάγιο τέλος ύδρευσης και αποχέτευσης. Στα αυξημένα επαγγελματικά, βιομηχανικά, δημοτικά, κλπ, τιμολόγια, κυμαίνεται από 1,10€ ως 3.20€ ανα κυβικό μέτρο συν τα αντίστοιχα για αυτές τις κατηγορίες αυξημένα πάγια τέλη

                                                               Φράγμα Ελ Αταθάρ, βόρεια της Μαδρίτης_Πηγή Canal de Ιsabel ii

Γαλλία: Από την ιδιωτικοποίηση στην επιστροφή στη δημόσια διαχείριση

Η Γαλλία υπήρξε το ευρωπαϊκό εργαστήριο της ιδιωτικής διαχείρισης του νερού. Από τη δεκαετία του 1980, η πλειονότητα των δήμων παραχώρησε τη λειτουργία της ύδρευσης σε μεγάλους ιδιωτικούς ομίλους, κυρίως τη Veolia και τη Suez.

Το μοντέλο βασίστηκε σε μακροχρόνιες συμβάσεις παραχώρησης. Οι δήμοι διατηρούσαν την ιδιοκτησία των δικτύων, αλλά η τιμολόγηση, η συντήρηση και οι επενδύσεις περνούσαν στους ιδιώτες. Με τον χρόνο, το σύστημα κατηγορήθηκε για αυξήσεις τιμολογίων, περιορισμένη διαφάνεια και εξάρτηση των δήμων από τους παρόχους.

Η καμπή ήρθε το 2010, όταν το Παρίσι σε αντιδιαστολή με την προωθούμενη ευρωπαϊκή πολιτική της Κομισιόν επαναδημοτικοποίησε πλήρως την ύδρευση, δημιουργώντας την Eau de Paris. Η εμπειρία αυτή έγινε σημείο αναφοράς: μείωση τιμών, ενίσχυση κοινωνικής πολιτικής και επιστροφή του στρατηγικού ελέγχου στον δήμο.

Σήμερα, η Γαλλία δεν έχει εγκαταλείψει πλήρως τις παραχωρήσεις προς τους ιδιώτες αλλά η τάση έχει αντιστραφεί σε πολλές μεγάλες πόλεις όπως Λυών, Μπορντό, Ρεν, Νίκαια, Γκρενόμπλ.

Γερμανία: Δημοτικός έλεγχος και το σοκ του Βερολίνου για τις αυξήσεις

Στη Γερμανία, σε αντίθεση με τη Γαλλία, οι υπηρεσίες ύδρευσης βρίσκονταν και βρίσκονται κατά κανόνα στα χέρια των δήμων, μέσω των Stadtwerke (δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης, ενέργειας, κλπ). Το νερό αντιμετωπίζεται ως βασική κοινωνική υποδομή και όχι ως αγοραίο προϊόν. 

Για καιρό εξαίρεση αποτέλεσε το Βερολίνο. Το 1999, στο πλαίσιο «δημοσιονομικής πίεσης», η πόλη πούλησε σχεδόν το 50% της δημοτικής Berliner Wasserbetriebe σε ιδιωτικούς ομίλους. Οι συμβάσεις προέβλεπαν εγγυημένες αποδόσεις για τους επενδυτές, γεγονός που οδήγησε σε αυξήσεις τιμολογίων.

Η κοινωνική αντίδραση υπήρξε έντονη. Το 2011, δημοψήφισμα απαίτησε πλήρη διαφάνεια των συμβάσεων παραχώρησης. Ακολούθησε η επαναγορά των μετοχών από τον δήμο και η λεγόμενη επαναδημοτικοποίηση (2013–2014) ως απόρροια της σημαντικής κοινωνικής κινητοποίησης κυρίως απέναντι στις αυξήσεις και την αδιαφάνεια στην τιμολόγηση. Έκτοτε, η ιδιωτικοποίηση του νερού θεωρείται πολιτικά «δυσάρεστη» στη Γερμανία.

                                           Οι υπόγειες πηγές Αρμαντιέρ, τμήμα της υδροδότησης του Παρισιού, πηγή Eau de Paris

Ουγγαρία: Σε δημόσια χέρια το νερό με παγωμένες τιμές από το 2013

Σε αντίθεση με χώρες όπου η συζήτηση επικεντρώνεται στην επαναδημοτικοποίηση έναντι της ιδιωτικοποίησης, η Ουγγαρία έχει κινηθεί την τελευταία δεκαετία προς ένα ιδιαίτερα συγκεντρωτικό, κρατικο-κεντρικό μοντέλο, διατηρώντας τυπικά τις υπηρεσίες ύδατος σε δημόσια χέρια.

Έως τις αρχές της δεκαετίας του 2010, οι υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης ανήκαν και λειτουργούσαν κυρίως από τους δήμους, όμως η κατάσταση άλλαξε ριζικά μετά τον “Νόμο για τις Υπηρεσίες Ύδατος” το 2011, που οδήγησε σε υποχρεωτική συγχώνευση φορέων. Ως αποτέλεσμα, ο τομέας κυριαρχείται πλέον από μεγάλες, δημόσιες περιφερειακές εταιρείες υπό ισχυρό κρατικό έλεγχο, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Nemzeti Vízművek Zrt., ενώ οι δήμοι διατηρούν μόνο περιορισμένη επιρροή επί των υποδομών που προηγουμένως ήλεγχαν.

Τα τιμολόγια του νερού ρυθμίζονται από το κεντρικό κράτος και καθορίζονται πολιτικά. Από το 2013, οι τιμές του νερού για τα νοικοκυριά έχουν παγώσει στο πλαίσιο της κυβερνητικής πολιτικής «rezsicsökkentés» (μείωση του κόστους κοινής ωφέλειας), αντιμετωπίζοντας ρητά το νερό ως εργαλείο κοινωνικής πολιτικής και όχι ως υπηρεσία με τιμολόγηση βάσει πλήρους ανάκτησης κόστους.. Κατά συνέπεια, οι τιμές του νερού για τα ουγγρικά νοικοκυριά παραμένουν από τις χαμηλότερες στην ΕΕ, αλλά τα έσοδα δεν επαρκούν πλέον για την κάλυψη του πλήρους λειτουργικού κόστους και των αναγκών ανανέωσης των υποδομών.

Οι Ιρλανδοί απέτρεψαν τις χρεώσεις αλλά ο κίνδυνος παραμένει

Στην Ιρλανδία η χρηματοδότηση της ύδρευσης για τα νοικοκυριά εξακολουθεί να βαραίνει τη γενική φορολογία, και όχι τους οικιακούς χρήστες, με τις επιχειρήσεις μονο να πληρώνουν χρεώσεις νερού και λυμάτων. Τη γενική αυτή ρύθμιση είχε αμφισβητήσει ευθέως το ιρλανδικό μνημόνιο της περιόδου 2010-2013 που όριζε την επιβολή οικιακών χρεώσεων για το νερό. Επίσης, ενώ οι τοπικές/αυτοδιοικητικές αρχές παρείχαν υπηρεσίες ύδρευσης μέχρι τότε, οι υπηρεσίες αυτές μεταφέρθηκαν στη νεοσύστατη κρατική εταιρεία, Irish Water.  

Ωστόσο, η εισαγωγή των τελών ύδρευσης και η έναρξη εγκατάστασης υδρομετρητών πυροδότησε ένα μακρύ κύμα κοινωνικών κινημάτων και απεργιών συνδικάτων το 2014 και το 2015, περιλαμβανομένης μιας εκστρατείας μποϊκοτάζ των λογαριασμών νερού που υποστηρίχθηκε από μεγάλα τμήματα του ιρλανδικού πληθυσμού. Η μαζική κοινωνική αντίδραση τελικά οδήγησε την κυβέρνηση να αναστείλει το σύστημα χρεώσεων το 2016.

Παρόλο που τα τέλη ύδρευσης καταργήθηκαν, το εταιρικό μοντέλο παροχής υπηρεσιών μέσω της Irish Water έμεινε άθικτο. Διόλου τυχαία τα τελευταία χρόνια υπήρξαν συζητήσεις και σχέδια για εισαγωγή χρεώσεων για «υπερβολική χρήση» νερού, ωστόσο, δεν έχουν προχωρήσει προς άμεση εφαρμογή προς το παρόν.

  20/3/2023 Διαδήλωση έξω απο τη Βουλή. Φωτό: Μάριος Βαλασόπουλος

Ποιοι είναι οι ιδιώτες στο μετοχολόγιο των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ

Σήμερα, κύριος μέτοχος της ΕΥΔΑΠ είναι το Ελληνικό Δημόσιο, το οποίο κατέχει άμεσα το 50 % του μετοχικού κεφαλαίου συν μία μετοχή, ενώ το Υπερταμείο, κατέχει ποσοστό περίπου 11,33 %,.Σημαντική συμμετοχή που προσεγγίζει το 10% στο μετοχικό κεφάλαιο έχει από το 2014 και το hedge fund του αμερικανού μεγαλοεπενδυτή John Paulson, με επενδυτική παρουσία και σε Alpha Bank και Πειραιώς.

Το υπόλοιπο μετοχικό κεφάλαιο κατανέμεται σε άλλους θεσμικούς και ιδιωτικούς επενδυτές, όπως η NBG Asset Management και η ICM Investment, οι οποίοι κατέχουν μικρότερα ποσοστά. 

Στη μετοχική σύνθεση της ΕΥΑΘ, κύριος μέτοχος είναι το Ελληνικό Δημόσιο, το οποίο κατέχει άμεσα το 50 % του μετοχικού κεφαλαίου συν μία μετοχή, ενώ σημαντικό ποσοστό διατηρεί επίσης το Υπερταμείο, το οποίο τον Δεκέμβριο πούλησε μέσω διαδικασίας placement περίπου 5 % των μετοχών του, μειώνοντας το ποσοστό του στο 19,02 %. Άλλος κύριος μέτοχος (από το 2006) της ΕΥΑΘ με περίπου 5,46 % είναι η Vigie Groupe, γαλλικός όμιλος επιχειρήσεων που δραστηριοποιείται στον τομέα των υπηρεσιών ύδρευσης, και από το 2022 έχει ενσωματωθεί στον γαλλικό κολοσσό Veolia.

Το υπόλοιπο 25,52 % του μετοχικού κεφαλαίου περιλαμβάνει μικρότερους θεσμικούς επενδυτές, επενδυτικά funds, ιδιώτες μετόχους και διαχειριστές χαρτοφυλακίων. 

* Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι  Lorenzo Ferrari,  Luisa Chiodi (OBCT-Ιταλία), Ana Somavilla (El Confidencial- Ισπανία), György Folk (EUrologus/HVG-Ουγγαρία).

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει λάβει ορισμένα μέτρα τα τελευταία χρόνια για τη στήριξη των διασυνοριακών μεταφορών επιβατών και εμπορευμάτων με τρένο, κυρίως υποστηρίζοντας νέες γραμμές και υπηρεσίες. Υπήρξαν επίσης διμερείς συνεργασίες μεταξύ χωρών: για παράδειγμα, η Γερμανία και η Γαλλία συνεργάζονται για να δώσουν κίνητρα για ταξίδια σε νέους ενήλικες, προσφέροντας 60.000 δωρεάν εισιτήρια σε άτομα κάτω των 27 ετών.

Ορισμένα εθνικά μέτρα στοχεύουν αντ’ αυτού να υποστηρίξουν τις σιδηροδρομικές εταιρείες σε συγκεκριμένες υπηρεσίες  τους, προκειμένου να μειώσουν τις τιμές των εισιτηρίων  για τους επιβάτες. Αυτό συμβαίνει στο Βέλγιο, το οποίο επιδοτεί τα νυχτερινά τρένα με τουλάχιστον μία στάση σε βελγικό έδαφος.

Οι περιφερειακές πρωτοβουλίες παραμένουν οι πιο κοινές. Η γαλλική περιφέρεια της Οξιτανίας (η οποία περιλαμβάνει την Τουλούζη και το Μονπελιέ) έχει ξεκινήσει ένα πρόγραμμα που επιτρέπει ταξίδια με περιφερειακά τρένα με κόστος ένα ευρώ κάθε πρώτο Σαββατοκύριακο του μήνα για περιορισμένο αριθμό εισιτηρίων τα οποία ειναι διαθέσιμα κάθε μέρα κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Σύμφωνα με τον Οργανισμό Σιδηροδρόμων της Ε.Ε. (ERA), τέτοιες περιφερειακές πρωτοβουλίες έχουν κάνει τους ντόπιους διατεθειμένους να χρησιμοποιούν περισσότερο τις δημόσιες υπηρεσίες, ειδικά σε επίπεδο πόλης.

«Το 2019, το Västtrafik, το περιφερειακό πρακτορείο μεταφορών στο Γκέτεμποργκ (Σουηδία), διένειμε δωρεάν κάρτες μεταφορών διάρκειας δύο εβδομάδων που ίσχυαν για μεταφορές  σε λεωφορεία, φέρι μποτ και τραμ. Περίπου το 20% όσων έλαβαν τα δωρεάν εισιτήρια, δηλαδή 100.000 κάτοικοι, έγιναν τακτικοί χρήστες των μέσων μαζικής μεταφοράς», εξήγησε στέλεχος της ΕRΑ στο Voxeurop. Παρόμοιες περιπτώσεις αποτελούν τα μέσα μαζικής μεταφοράς μηδενικού ναύλου (FFPT) στο Ταλίν (Εσθονία) και στη Δουνκέρκη (Γαλλία).

Από την άλλη πλευρά, οι εθνικές πρωτοβουλίες στη Γερμανία και την Ισπανία ενδέχεται να παρέχουν μια εικόνα για τα όρια τέτοιων πολιτικών και την ανάγκη συμπλήρωσής τους. Εκεί, η τιμολόγηση είναι μόνο ένα μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για την ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών, τη μείωση της κυκλοφορίας και των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και την προώθηση του τουρισμού στις περιφερειακές περιοχές.

Γερμανία: ένα νέο εθνικό πρόγραμμα

Η Γερμανία ξεκίνησε το πρώτο εθνικό πρόγραμμα της Ευρώπης για την ενίσχυση των μετακινήσεων με τρένο στη μετά την πανδημία εποχή. Για τρεις μήνες το καλοκαίρι του 2022, ένα μηνιαίο εισιτήριο 9 ευρώ έδινε πρόσβαση σε όλα τα περιφερειακά μέσα μαζικής μεταφοράς. Η προώθηση αυτή ήταν επίσης μέρος της προσπάθειας της γερμανικής κυβέρνησης να μετριάσει τον πληθωρισμό.

Η γερμανική ομοσπονδιακή στατιστική υπηρεσία (Destatis) δημοσίευσε διάφορα στοιχεία για την πρωτοβουλία, επισημαίνοντας ήδη από τον Αύγουστο ότι τα ταξίδια σε αγροτικές περιοχές τον Ιούνιο και τον Ιούλιο του 2022 είχαν αυξηθεί κατά 80 τοις εκατό σε σύγκριση με το 2019. Ο αριθμός των ταξιδιών με τρένο σε τουριστικά αστικά κέντρα αυξήθηκε επίσης, κατά 28 τοις εκατό. Κατά την ίδια περίοδο, ωστόσο, τα οδικά ταξίδια επέστρεψαν στα προ πανδημίας επίπεδα, υποδηλώνοντας ότι σχετικά λίγοι άνθρωποι επέλεξαν να εγκαταλείψουν εντελώς τα αυτοκίνητά τους.

Τα αποτελέσματα συμβαδίζουν με άλλες μελέτες. Μια ομάδα ερευνητών από το Μόναχο διεξήγαγε μια μελέτη χρησιμοποιώντας ερωτηματολόγια και δεδομένα κινητικότητας που ελήφθησαν από εφαρμογές smartphone στο γερμανικό κράτος. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι το 48% των ανθρώπων αύξησαν τη χρήση των μέσων μαζικής μεταφοράς. Ωστόσο, μόνο το 31% του δείγματος μείωσε τη χρήση του αυτοκινήτου του: η πλειοψηφία δεν άλλαξε τις προηγούμενες συνήθειές του και το 5% αύξησε ακόμη και τη χρήση ιδιωτικών συγκοινωνιών. Το 82% όσων προτίμησαν τα μέσα μαζικής μεταφοράς από το αυτοκίνητό τους ανέφεραν ότι ο κύριος λόγος ήταν η εισαγωγή του εισιτηρίου των 9 ευρώ.

Στοιχεία που δημοσιεύθηκαν αργότερα έδειξαν ότι ο αριθμός των ταξιδιών με τρένο τους τρεις καλοκαιρινούς μήνες, στη Γερμανία, αυξήθηκε κυρίως τα Σαββατοκύριακα (+105%). Η αύξηση ήταν μικρότερη κατά τη διάρκεια της εβδομάδας (+24%). «Μετά τη λήξη του εισιτηρίου των 9 ευρώ, παρατηρήθηκε πτώση της κινητικότητας στα προ κρίσης επίπεδα σε όλες τις κατηγορίες εξ αποστάσεως», σημειώνει το Destatis, επιβεβαιώνοντας τον αντίκτυπο των επιδοτήσεων.

Ο αριθμός των διαδρομών με τρένο αποστάσεων μεταξύ 30 και 100 χιλιομέτρων ήταν κατά μέσο όρο 43 % υψηλότερος από ό,τι το 2019. Για μεσαίες αποστάσεις (100 χλμ έως 300 χλμ ), παρατηρήθηκε αύξηση 57%. Τα τρένα μεγάλων αποστάσεων, από την άλλη, παρέμειναν λίγο-πολύ στα προ πανδημίας επίπεδα.

Για τη σιδηροδρομική εταιρεία Deutsche Bahn, που είναι διαβόητη για τις καθυστερήσεις της,  η περσινή αύξηση των χρηστών, η οποία συνέπεσε με την τουριστική περίοδο, οδήγησε τις υπάρχουσες δυσκολίες στα άκρα. Τα τρένα ήταν συχνά τόσο γεμάτα που ο δανέζικος Τύπος πρότεινε στους τουρίστες να τα αποφεύγουν. Οι μεγαλύτεροι ωφελούμενοι ήταν οι νέοι (συμπεριλαμβανομένων των τουριστών), οι οικογένειες με χαμηλό εισόδημα και οι μετακινούμενοι για εργασιακούς λόγους. Προσωπικά χρησιμοποίησα 18 περιφερειακά τρένα στη Γερμανία κατά τη διάρκεια του καλοκαιριοὐ και σε 15 περιπτώσεις τα τρένα καθυστέρησαν περισσότερο από μία ώρα.

Δεν έλειψε η κριτική για το πρόγραμμα από το φιλελεύθερο κόμμα FDP. Μέλος του κυβερνητικού συνασπισμού και τώρα η φωνή της γερμανικής αυτοκινητοβιομηχανίας, το κόμμα τόνισε ότι το μέτρο δεν ωφελούσε ολόκληρο τον πληθυσμό. Οι ειδικοί αποδέχονται ότι αυτό είναι εν μέρει αλήθεια, αλλά επισημαίνουν ότι οι ελλιπείς υπηρεσίες συχνά ευθύνονται περισσότερο για τη χαμηλή χρήση των συγκοινωνιών.

«Τα φθηνότερα ή δωρεάν τρένα είναι μόνο ένα μέρος της ιστορίας. Οι κυβερνήσεις πρέπει να δράσουν και να επενδύσουν για να αυξήσουν τη διαθεσιμότητα και την αξιοπιστία των τρένων», δήλωσε ο Victor Thévenet του Transport & Environment, μιας ευρωπαϊκής ομάδας εκστρατειών, στο VoxEurop.

Περισσότερες αναλύσεις αναμένονται τους επόμενους μήνες. Από την 1η Μαΐου, η Γερμανία θα εισαγάγει ένα μηνιαίο εισιτήριο για τα περιφερειακά τρένα στα 49 ευρώ το μήνα.

«Ένα εισιτήριο των 49 ευρώ θα μπορούσε να είναι ακόμα ακριβό για κάποιες οικογένειες», σχολίασε ο Thévenet. «Οι εταιρείες και οι κυβερνήσεις πρέπει να σκεφτούν συγκεκριμένες πολιτικές τιμολόγησης για οικογένειες».

Ισπανία: η υψηλή ταχύτητα έρχεται πρώτη

Στα τέλη Αυγούστου του 2022, η Ισπανία ξεκίνησε ένα πρόγραμμα που παρέχει δωρεάν εισιτήρια για τρένα μικρών και μεσαίων αποστάσεων που εκμεταλλεύεται η εθνική εταιρεία Renfe.

Τα τρένα είναι δωρεάν με αποζημίωση και με προκαταβολή μεταξύ 10 και 20 ευρώ. Αυτό ισχύει για δύο τύπους τρένων: τοπικά τρένα προαστιακού (Cercanías) και περιφερειακά τρένα (Media Distancia Convencional). Η εθνική κυβέρνηση εισήγαγε επίσης μείωση 50% στις τιμές των εισιτηρίων για τρένα μεγάλης ταχύτητας μεσαίας απόστασης (Media Distancia Alta Velocidad).

Τα προγράμματα έπρεπε να διαρκέσουν μόνο τέσσερις μήνες, αλλά τον Οκτώβριο του 2022 η Υπουργός Οικονομικών, María Jesús Montero, ανακοίνωσε χρηματοδότηση 700 εκατομμυρίων ευρώ για την παράτασή τους μέχρι το τέλος του έτους. Οι αρχικές αναλύσεις έδειξαν σημαντικό ενδιαφέρον: «Έχουν ζητηθεί 2.2 δισεκατομμύρια εισιτήρια πολλαπλών δρομολογίων, με το 71%  των εισιτηρίων για τις υπηρεσίες Cercanías και το 29% για τα ταξίδια Media Distancia Convencional. Η Renfe έχει πουλήσει επίσης 55.000 εισιτήρια για περιφερειακά τρένα υψηλής ταχύτητας», είπε ο υπεύθυνος Τύπου της Renfe στο Voxeurop.

Τα στοιχεία για τους δύο πρώτους μήνες του προγράμματος δείχνουν ότι οι κόμβοι τρένων που παρουσίασαν τη μεγαλύτερη επιπλέον ζήτηση δεν είναι οι πιο γνωστοί. Η Μάλαγα, η Αστούριας και η Σανταντέρ κατέγραψαν αύξηση στην επιβατική κίνηση άνω του 60% σε σύγκριση με το 2021. Ακολούθησαν η Σεβίλλη, το Κάντιθ, το Μπιλμπάο και το Σαν Σεμπαστιάν (περίπου 55%), η Βαλένθια (38,1%), Βαρκελώνη (28,7%) και η Μαδρίτη (25,7%).

«Το μέτρο έχει πολύ θετικό αντίκτυπο, αν και πληροφορίες για τη μείωση της κίνησης των Ι.Χ δεν έχουν ακόμα δημοσιευτεί. Σε κάθε περίπτωση, τα δωρεάν σιδηροδρομικά εισιτήρια έχουν προκαλέσει μεγάλες αλλαγές και κάποιοι πολίτες έχουν ξεκινήσει να σκέφτονται τη μετακίνηση με τρένο ξανά» σχολίασε ο Thévenet.

Τους τελευταίους πέντε μήνες του 2022 ο αριθμός των επιβατών στο Cercanías αυξήθηκε κατά 30 % σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2021. Ωστόσο, οι αριθμοί ήταν συνήθως χαμηλότεροι από εκείνους της ίδιας περιόδου του 2019.

Τα περιφερειακά τρένα Media Distancia Convencional, από την άλλη πλευρά, σημείωσαν ρεκόρ επιβατών, έως και 50 τοις εκατό πάνω από τα προ πανδημίας επίπεδα. Το ίδιο συνέβη και  για τα τρένα υψηλής ταχύτητας Media Distancia Alta Velocidad.

«Ο κύριος στόχος της κυβέρνησης είναι να επεκτείνει τις σιδηροδρομικές υπηρεσίες υψηλής ταχύτητας στην Ισπανία διατηρώντας τις κύριες συμβατικές γραμμές, και όχι με την κατασκευή νέων», δήλωσε στο Voxeurop ο Amparo Moyano, λέκτορας στο Universidad de Castilla-La Mancha.

Τα μη επιδοτούμενα τρένα υψηλής ταχύτητας στην πραγματικότητα έχουν επιστρέψει σε επίπεδα παρόμοια με εκείνα πριν από την πανδημία.

Θα είναι ενδιαφέρον να δούμε τις επιπτώσεις του ισπανικού προγράμματος σε σύγκριση με αυτό της Γερμανίας. Θα ξεκλειδώσει νέους τρόπους σκέψης για τις διακοπές στην Ευρώπη; Σε κάθε περίπτωση, οι επιπτώσεις αναμένεται να παραμείνουν περιορισμένες στις περιφερειακές περιοχές της Ισπανίας.

«Η χαμηλή πυκνότητα του πληθυσμού σε ορισμένες “άδειες” περιοχές της Ισπανίας δεν ευνοεί τις συνεχείς και συχνές υπηρεσίες. Από την άλλη τα περιφερειακά τρένα στις αγροτικές περιοχές δεν έχουν συνεχή ζήτηση χρειάζονται κυρίως τα Σαββατοκύριακα», λέει ο Moyano.

Μια ιστορία δύο επιδοτήσεων

Σε σύγκριση με τη Γερμανία, τα πιο μέτρια αποτελέσματα της Ισπανίας μπορούν να εξηγηθούν από δύο σημεία δεδομένων: την πιο τραυματική εμπειρία της με την πανδημία (2.535 θάνατοι ανά εκατομμύριο κατοίκους, έναντι 1.975 στη Γερμανία) και το χαμηλότερο κατά κεφαλήν ΑΕΠ της (30.966 $ έναντι το 53.988 $ της Γερμανίας). Ο πρώτος παράγοντας μπορεί να κράτησε περισσότερους Ισπανούς μακριά από τα μέσα μαζικής μεταφοράς και ο δεύτερος μπορεί να περιορίσει τις προοπτικές για ταξίδια γενικά.

Από την άλλη πλευρά, ο αριθμός των αυτοκινήτων ανά άτομο (0,58 στη Γερμανία, 0,53 στην Ισπανία) μπορεί να περιόρισε τον αντίκτυπο των επιδοτήσεων στις αποφάσεις των Γερμανών να χρησιμοποιούν το τρένο περισσότερο, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα.

Οι κυβερνήσεις και των δύο χωρών πρόκειται να αξιολογήσουν τα προγράμματά τους προς το τέλος του έτους, προκειμένου να αποφασίσουν εάν θα τα μονιμοποιήσουν.

Στην Ισπανία όπως και στη Γερμανία, η αντίσταση σε οποιεσδήποτε αποφάσεις για την κατάργηση των επιδοτούμενων τρένων είναι πιθανό να αυξηθεί με την πάροδο του χρόνου, καθώς οι επιβάτες συνηθίζουν τα προγράμματα. Αυτό μπορεί να βοηθήσει μόνο μακροπρόθεσμα τα σιδηροδρομικά ταξίδια, λέει ο Thévenet.