φωτιά Archives - MIIR - Mediterranean Institute for Investigative Reporting

Αναχρονιστικός και ανεπαρκής ο ελληνικός χάρτης πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς

kostas — Wed, 02 Aug 2023 15:12:02 +0000

Αναχρονιστικός και Ανεπαρκής ο Ελληνικός Χάρτης Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς

Έρευνα του Mεσογειακού Ινστιτούτου Ερευνητικής Δημοσιογραφίας (MIIR)

<\/span><\/p>\n

<\/p>\n

\u03a4\u03bf\u03c5 \u039a\u03ce\u03c3\u03c4\u03b1 \u0396\u03b1\u03c6\u03b5\u03b9\u03c1\u03cc\u03c0\u03bf\u03c5\u03bb\u03bf\u03c5<\/p>\n

<\/p>\n

4 \u0391\u03c5\u03b3\u03bf\u03cd\u03c3\u03c4\u03bf\u03c5 2023<\/p>\n

<\/h6>","tablet":"
\u03a4\u03bf\u03c5 \u039a\u03ce\u03c3\u03c4\u03b1 \u0396\u03b1\u03c6\u03b5\u03b9\u03c1\u03cc\u03c0\u03bf\u03c5\u03bb\u03bf\u03c5<\/p>\n
4 \u0391\u03c5\u03b3\u03bf\u03cd\u03c3\u03c4\u03bf\u03c5 2023<\/p>","phone":"
\u03a4\u03bf\u03c5 \u039a\u03ce\u03c3\u03c4\u03b1 \u0396\u03b1\u03c6\u03b5\u03b9\u03c1\u03cc\u03c0\u03bf\u03c5\u03bb\u03bf\u03c5<\/p>\n\n
4 \u0391\u03c5\u03b3\u03bf\u03cd\u03c3\u03c4\u03bf\u03c5 2023<\/p>\n
<\/p>"}},"slug":"et_pb_fullwidth_header"}" data-et-multi-view-load-tablet-hidden="true" data-et-multi-view-load-phone-hidden="true">

Του Κώστα Ζαφειρόπουλου

4 Αυγούστου 2023

Φωτογραφία: Η εξάπλωση της φονικής πυρκαγιάς στο Μάτι το 2018, όπως αυτή προσομοιώθηκε
από το προγνωστικό σύστημα ταχείας απόκρισης IRIS 2.0. – Πηγή: Meteo.gr, 2021

Μέσα σε 13 μόλις μέρες τον Ιούλιο του 2023 στην Ελλάδα έγιναν στάχτη 470 χιλιάδες στρέμματα δάσους με τον κρατικό μηχανισμό να αποδεικνύεται ανεπαρκής να αντιμετωπίσει τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Στη Ρόδο το 15% ολόκληρου του νησιού καταστράφηκε στη χειρότερη πυρκαγιά των τελευταίων δεκαετιών. Από την 1η Ιανουαρίου έως την 1η Αυγούστου 2023, σύμφωνα με το EFFIS (Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές) έχουν καεί συνολικά στις 22 μεγαλύτερες δασικές πυρκαγιές 550.000 στρέμματα, αριθμός υπερτετραπλάσιος από τον μέσο αριθμό των καμένων -στον ανάλογο χρόνο- εκτάσεων κατά τα έτη 2006–2022.

Σε παλαιότερη έρευνα του MIIR σε συνεργασία με τη WWF για τα οικονομικά της δασοπυροπροστασίας, είχαμε δείξει πως μόλις το 16,05% από τους πόρους του κράτους για την πυροπροστασία αξιοποιούνται ετησίως στην πρόληψη των πυρκαγιών, ενώ το υπόλοιπο 83,95% διατέθηκαν για την καταστολή για την περίοδο 2016-2020. Η αναλογία αυτή δεν έχει αλλάξει σημαντικά και τα τελευταία τρία χρόνια το ελληνικό κράτος εξακολουθεί να επενδύει στην καταστολή αντί της πρόληψης. Σημαντικό, όμως, πρόβλημα διαπιστώνεται και ως προς την ελλιπή αξιοποίηση των επιστημονικών δεδομένων κατά τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου από το Κράτος.

Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί ο περίφημος ημερήσιος χάρτης πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς, τον οποίο εκδίδει καθημερινά στις 12.30 το μεσημέρι η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας με μάλλον αδιαφανή τρόπο – χάρτης που μεταδίδεται από το σύνολο των ΜΜΕ και ο οποίος αποτελεί τη βάση του επιχειρησιακού σχεδιασμού του Πυροσβεστικού Σώματος. Ξεκίνησε να χρησιμοποιείται από το 2003 (Υ.Α. 1299/7-4-2003 που εκδόθηκε σε εφαρμογή του άρθρου 17 του Ν.3013/2002) και εκδίδεται καθημερινά από 1 Ιουνίου έως 31 Οκτωβρίου κάθε έτους, με ευθύνη της Διεύθυνσης Σχεδιασμού και Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας. Ωστόσο, κανείς από τους ειδικούς επιστήμονες δεν γνωρίζει εδώ και είκοσι χρόνια με ποια ακριβώς δεδομένα και με ποια επιστημονική μεθοδολογία προκύπτει.

Φωτογραφία: Ο χάρτης πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς της Πολιτικής Προστασίας για τις 18 Ιουλίου, ημέρα που ξέσπασε η μεγάλη πυρκαγιά στη Ρόδο. Η επικινδυνότητα για το νησί και τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα, είχε τοποθετηθεί στη μεσαία κλίμακα, χαρακτηριζόμενη ως «υψηλή». – Πηγή: Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας.

Έλλειψη επιστημονικών δεδομένων και… διαίσθηση

«Ο χάρτης που κυκλοφορεί η Πολιτική Προστασία, ο οποίος δεν γνωρίζουμε πως προκύπτει, δεν έχει επιστημονικές δημοσιεύσεις, δεν αναφέρει πώς ρυθμίζονται οι διαφορετικές κατηγορίες ούτε τι λαμβάνει υπόψη. Eκτίμησή μου ειναι πως ο χάρτης της Πολιτικής Προστασίας βγαίνει εντελώς διαισθητικά», δηλώνει ο μετεωρολόγος και Διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Κώστας Λαγουβάρδος.

Η απουσία γνώσης των ακριβών επιστημονικών δεδομένων που χρησιμοποιούνται αποτελεί κατά τους ειδικούς το πρώτο μειονέκτημα του χάρτη. Το κυριότερο, όμως, είναι πως εκδίδεται μία φορά την ημέρα, για την επομένη, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις πολύ συχνές διαφοροποιήσεις στις καιρικές συνθήκες μέσα στην ημέρα.

Σύμφωνα με την ετήσια εγκύκλιο της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, άπαξ και ο χάρτης εκδοθεί και ανακοινωθεί, μετά δεν αλλάζει με τίποτα.

Φωτογραφία: Απόσπασμα από την Εγκύκλιο του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με θέμα την έκδοση
ημερήσιου Χάρτη Πρόβλεψης Κινδύνου Πυρκαγιάς από την Γ.Γ.Π.Π. κατά την αντιπυρική περίοδο 2023.

«Αυτό είναι μεγάλο λάθος, γιατί μπορεί τα μετεωρολογικά δεδομένα να χειροτερέψουν, μπορεί να καλυτερέψουν, άρα πως είναι δυνατόν να μη μεταβάλλεις το χάρτη; Το ίδιο είναι να εκδίδεις σήμερα για αύριο δείκτη επικινδυνότητας 3 και ξαφνικά το βράδυ να βάλει άνεμο, να πέσει η θερμοκρασία και η επικινδυνότητα να γίνει 5; Αυτό είναι το μεγαλύτερο μειονέκτημα και για έναν ακόμη λόγο: οι άνθρωποι που εκδίδουν τον χάρτη κάθε μεσημέρι σχολάνε ως δημόσιοι υπάλληλοι, πάνε σπίτια τους, δεν παρακολουθούν από εκεί και πέρα τα μετεωρολογικά δεδομένα της ΕΜΥ», εξηγεί ο αντιστράτηγος και πρώην υπαρχηγός του Πυροσβεστικού Σώματος, Ανδριανός Γκουρμπάτσης.

Ακόμα ένα μειονέκτημα του υφιστάμενου χάρτη είναι πως αντιμετωπίζει ολόκληρες περιοχές, νομούς και γεωγραφικά διαμερίσματα με τον ίδιο τρόπο, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις διαφορετικές πυρομετεωρολογικές συνθήκες που επικρατούν σε αυτές.

«Στον χάρτη της Γ.Γ.Π.Π. έχουμε σε κάθε νομό το ίδιο χρώμα, καμία σχέση δεν έχει αυτό με την πραγματικότητα. Για παράδειγμα οι άνεμοι στη νότια Κρήτη είναι εξαιρετικά πιο δυνατοί και δεν έχουν καμία σχέση με τους ανέμους στη βόρεια Κρήτη. Άρα σε ένα ισχυρό μελτέμι, που είναι ένα τυπικό καλοκαιρινό γεγονός, έχεις μια τεράστια διαφορά στο πυρομετεωρολογικό πεδίο μεταξύ του ίδιου νομού. Δεν μπορεί ολόκληροι νομοί να έχουν παντού το ίδιο επίπεδο επιφυλακής» εξηγεί ο Κώστας Λαγουβάρδος. Αυτό συνεπάγεται διάσπαση των επίγειων πυροσβεστικών δυνάμεων, με ό,τι καταστροφικό μπορεί να προκαλέσει.

Εξάλλου ο χάρτης πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με το επιχειρησιακό σχέδιο που αναπτύσσεται στο πεδίο. Στην καταστροφική πυρκαγιά στο Μάτι το 2008 με τους 102 νεκρούς ο χάρτης πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς ήταν στο 4 (με μέγιστο το 5).

Φωτογραφία: Ο χάρτης πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς της Πολιτικής Προστασίας για τις 23 Ιουλίου 2018, ημέρα που ξέσπασε η φονική πυρκαγιά στο Μάτι.
– Πηγή: Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας.

«Οι συνθήκες ήταν για δείκτη 5 τότε. Με δείκτη 4 το στάδιο ετοιμότητας της Πυροσβεστικής δεν ήταν το μέγιστο. Αν ήταν 5 η Πυροσβεστική θα έβγαζε επιπλέον 25 περιπολικά δασών, από τα 86 που είχε, ενώ θα στελεχώνονταν περισσότερα πυροφυλάκια για περισσότερες ώρες. Δηλαδή ο κόσμος θα ήταν σε μεγαλύτερη ετοιμότητα», εξηγεί ο Γκουρμπάτσης, που είναι ειδικός εμπειρογνώμονας για τις φωτιές στο Μάτι (2018) και τη Βαρυμπμόμπη (2021).

Όταν υπάρχει κατηγορία επικινδυνότητας 4 ή 5 σε μια περιοχή επιβάλλεται η Πυροσβεστική να σχεδιάσει επιτήρηση με εναέριο μέσο, που θα περιπολεί και αν εντοπίσει μια φωτιά, οφείλει να επέμβει αμέσως. Στην καταστροφική πυρκαγιά στη Βαρυμπόμπη το καλοκαίρι του 2021 περιπολούσαν από τις 11 το πρωί δυο air-tractors στην περιοχή λόγω του δείκτη επικινδυνότητας. «Τότε στο Τατόι ο κ. Χαρδαλιάς (υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη τότε) έδωσε εντολή στη 13.00 να προσγειωθούν για ‘να τα έχουμε αν χρειαστούνε’. Έλα που όμως στο ένα χιλιόμετρο από το αεροδρόμιο ξέσπασε η φωτιά στη Βαρυμπόμπη. Μέχρι να σηκωθούν οι τράκτορες, οι οποίοι έχουν ετοιμότητα 20 λεπτά, χάθηκε πολύτιμος χρόνος» σημειώνει ο Γκουρμπάτσης.

Η Πολιτική Προστασία αγνοεί το Εθνικό Αστεροσκοπείο

Ο άνθρωπος που υπέγραφε επί χρόνια τον χάρτη της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας ήταν ο γενικός διευθυντής Συντονισμού της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας, Φοίβος Θεοδώρου. Ο ίδιος είναι δασολόγος και όχι μετεωρολόγος. Πριν λίγο καιρό συνταξιοδοτήθηκε, αλλά σύμφωνα με πληροφορίες του MIIR, παραμένει σύμβουλος του Υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας και συνεχίζει να ασχολείται με την έκδοση του επίμαχου χάρτη, ο οποίος δεν υπογράφεται πλέον από τον ίδιο, αλλά από την επιστημονική ομάδα έκδοσης της Γ.Γ.Π.Π. Τα άτομα που αποτελούν αυτήν την ομάδα δεν έχουν γίνει γνωστά.

«Η Πολιτική Προστασία έχει μείνει στον χάρτη που εξέδιδε το 1995 όταν ξεκίνησε η υπηρεσία. Πρέπει να αλλάξουν πολλά πράγματα. To Σαββατοκύριακο οι υπάλληλοι αυτοί της Πολιτικής Προστασίας πάνε σπίτι τους να φανταστείτε, παρόλα αυτά βγάζουν χάρτη. Δεν είναι σοβαρά πράγματα αυτά. Κοιτάζουν κάθε μέρα στο EFFIS , βλέπουν που ‘μαυρίζει’ και ανάλογα εκδίδουν τoν χάρτη», υποστηρίζει ο Ανδριανός Γκουρμπάτσης.

Ο ίδιος από τη δεκαετία του 2000 ζητούσε, ως υπαρχηγός του Πυροσβεστικού Σώματος, από την πολιτική ηγεσία ο χάρτης πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιών να εκδίδεται από τον αρμόδιο κρατικό φορέα για τη μετεωρολογία στην Ελλάδα, την ΕΜΥ. Η πρότασή του δεν εισακούστηκε και η ΕΜΥ υλοποιεί σήμερα μικρότερο έργο από ό,τι παλαιότερα, όταν και εξέδιδε καθημερινά ειδικό χάρτη για τις συνθήκες στις καμένες εκτάσεις.

Σύμφωνα με όσα υποστήριζε ο μέχρι πρότινος υπεύθυνος Φοίβος Θεοδώρου (GrTimes.gr, 08/06/2021), ο χάρτης που εκδίδεται καθημερινά στηρίζεται στον Δείκτη Κινδύνου Δασικών Πυρκαγιών της Καναδικής Δασικής Υπηρεσίας (Forest Fire Weather Index – FFWI) με τη βοήθεια γεωγραφικών συστημάτων πληροφοριών και άλλων λογισμικών. Τα δεδομένα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών διαψεύδουν τον ισχυρισμό αυτόν. «Δεν μπορεί να χρησιμοποιεί η Γ.Γ.Π.Π. τον καναδικό δείκτη, γιατί αν το έκανε, θα εβγαζε τα αποτελέσματα που βγάζουμε και εμείς. Αν όντως τον χρησιμοποιούσε, η νότια και η Βόρεια Κρήτη σχεδόν ποτέ δεν θα είχαν τον ίδιο δείκτη επικινδυνότητας, όταν παρουσιάζουν διαφορά 4 και 5 μποφόρ», αναφέρει με κατηγορηματικό ύφος ο Κώστας Λαγουβάρδος.

Επικοινωνήσαμε με τον κ. Φοίβο Θεοδώρου για να απαντήσει σε σχετικά ερωτήματα, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Επιπλέον στείλαμε γραπτά ερωτήματα στην Γενικη Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας χωρίς να λάβουμε κάποια απάντηση μέχρι τη δημοσίευση του παρόντος.

Ο πιο έγκυρος ημερήσιος χάρτης πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς στη χώρα αυτή τη στιγμή μοιάζει να είναι αυτός του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών. Εκδίδεται πράγματι με βάση τον πυρομετερεωλογικό καναδικό δείκτη και λαμβάνει υπόψη τη θερμοκρασία, την υγρασία, τον άνεμο, την ξηρασία, πόσες μέρες έχει να βρέξει και καταλήγει σε έναν αριθμό ο οποίος στη συνέχεια οδηγεί σε διαφορετικά επίπεδα επικινδυνότητας. Προσφέρει μια καλύτερη ανάλυση από τον αντίστοιχο της Γ.Γ.Π.Π., αφού φτάνει σε επίπεδο ανάλυσης 2Χ2 χιλιόμετρα σε κάθε περιοχή της χώρας.

Ωστόσο η Πυροσβεστική Υπηρεσία – τουλάχιστον επισήμως – βασίζει τον επιχειρησιακό της σχεδιασμό στον χάρτη της Πολιτικής Προστασίας.

«Δεν ξέρουμε πως αξιοποιούνται τα στοιχεία του Εθνικού Αστεροσκοπείου από τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας. Γνωρίζουμε πως τη μετεωρολογική παρακολούθηση εμείς την κάνουμε με το δίκτυο των 550 μετεωρολογικών σταθμών που λειτουργούμε σε όλη τη χώρα. Ενδεχομένως η Πολιτική Προστασία, επειδή αυτά τα δεδομένα είναι ελεύθερα, να παρακολουθεί τους σταθμούς μας, όχι όμως με βάση ένα μνημόνιο συνεργασίας, με ένα θεσμοθετημένο τρόπο που θα υποχρέωνε και εμάς να λειτουργούμε διαφορετικά. Εμείς το κάνουμε, αλλά δεν μας υποχρεώνει κάποιος να το κάνουμε. Σε μια οργανωμένη Πολιτεία τα πράγματα θα έπρεπε να είναι λίγο διαφορετικά», μας λέει η Βασιλική Κοτρώνη, Διευθύντρια Ερευνών στο Αστεροσκοπείο Αθηνών.

H Δρ Κοτρώνη είναι επιστημονικά υπεύθυνη στην επιχειρησιακή ομάδα Meteo του Αστεροσκοπείου, το οποίο έχει αναπτύξει ένα πρωτοποριακό – σε ελληνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο – σύστημα πρόγνωσης της εξάπλωσης μετώπου δασικής πυρκαγιάς με την ονομασία IRIS. Tο σύστημα IRIS αναπτύχθηκε με σκοπό την παροχή προγνώσεων ταχείας απόκρισης στην εξάπλωση των δασικών πυρκαγιών. Γνωρίζοντας κάποιος το σημείο και τη χρονική στιγμή έναρξης μιας δασικής πυρκαγιάς, μπορεί με τη βοήθεια του συστήματος μέσα σε 20 λεπτά να δώσει πρόγνωση πώς θα εξελιχθεί το μέτωπο αυτό τις προσεχείς ώρες και μέσα σε μισή ώρα να υπάρξει πρόγνωση για τις επόμενες 24 ώρες. Το σύστημα λαμβάνει υπόψη τόσο τη μετεωρολογία όσο και τη μεταβολή των καιρικών συνθηκών που προκαλεί η ίδια η φωτιά.

Χρησιμοποιήθηκε με επιτυχία σε συνεργασία με την Πολιτική Προστασία και την Πυροσβεστική τη διετία 2019-2020 σε πάνω από 200 δασικές πυρκαγιές, ωστόσο εδώ και δύο χρόνια, όπως εξηγεί η Δρ Κοτρώνη, «η συνεργασία, για λόγους που δε γνωρίζουμε, ατόνησε και δυστυχώς από το 2021 δεν αναζητήθηκε από την Πολιτική Προστασία και την Πυροσβεστική». Παρότι ήταν διαθέσιμο, το IRIS δεν χρησιμοποιήθηκε το 2021 στις μεγάλες φωτιές στη Βαρυμπόμπη και στην Εύβοια. Σε ανάρτησή του μετά τη φωτιά στη Βαρυμπόμπη, το Meteo.gr τόνιζε πως πραγματοποίησε «εκ των υστέρων πρόγνωση», προσθέτοντας ότι «η πρόγνωση που θα μπορούσε να είχε παράσχει επιχειρησιακά το IRIS 2.0 εάν είχε ζητηθεί βρίσκεται πολύ κοντά στην πραγματική εξάπλωση της φωτιάς».

Σήμερα το σύστημα IRIS εξακολουθεί να αναπτύσσεται με ίδιους πόρους του Αστεροσκοπείου Αθηνών χωρίς καμία συμμετοχή του κράτους. Και δεν χρησιμοποιήθηκε από την Πολιτική Προστασία ούτε στις φετινές καταστροφικές πυρκαγιές του Ιουλίου.

Στο βίντεο παρουσιάζεται η εξάπλωση της δασικής πυρκαγιάς στη Βαρυμπόμπη το 2021, όπως αυτή προσομοιώθηκε από το προγνωστικό σύστημα ταχείας απόκρισης IRIS 2.0.
– Πηγή: Meteo.gr

Το άρθρο δημοσιεύεται στο πλαίσιο του ερευνητικού έργου FIRE-RES, που συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η τελευταία δεν είναι με κανέναν τρόπο υπεύθυνη για τις πληροφορίες και τις απόψεις που εκφράζονται μέσα στο πλαίσιο του έργου. Η ευθύνη για το περιεχόμενο βαρύνει αποκλειστικά το ΕDJNET. Για περισσότερeες πληροφορίες, επισκεφθείτε τη σελίδα του FIRE-RES.

Κατόπιν της δημοσίευσης της έρευνας, η Πολιτική Προστασία εξέδωσε στις 4/8/2023 ανακοίνωση-απάντηση στο ρεπορτάζ.

Στην ανακοίνωση της Γ.Γ.Π.Π. το MIIR απάντησε στις 5/8/2023 με δημοσίευση στην ΕφΣυν.

Η Εφημερίδα των Συντακτών απάντησε με άρθρο που δημοσιεύθηκε στο έντυπο στις 7/8/2023.

The post Αναχρονιστικός και ανεπαρκής ο ελληνικός χάρτης πρόβλεψης κινδύνου πυρκαγιάς appeared first on MIIR - Mediterranean Institute for Investigative Reporting.

Κοινό Δελτίο Τύπου MIIR-WWF: Η πρόληψη θα σώσει τα δάση μας, αλλά τα κονδύλια συνεχίζουν να πηγαίνουν στην καταστολή των πυρκαγιών

zanin — Mon, 24 May 2021 15:24:05 +0000

Η έναρξη της φετινής αντιπυρικής περιόδου σηματοδοτείται δυστυχώς
από τη δασική πυρκαγιά στα Γεράνεια Όρη, με χιλιάδες στρέμματα καμένα.

Για μία ακόμη χρονιά, μπαίνουμε στη μάχη των πυρκαγιών χωρίς να έχουμε ενισχύσει αποφασιστικά το κυριότερο μέσο προστασίας των δασών μας: την πρόληψη.

Ο σχεδιασμός και για φέτος έχει ξεκάθαρα κατασταλτικό χαρακτήρα, γεγονός που αποτυπώνεται και στα οικονομικά στοιχεία.

24-05-2021

Η πυρκαγιά στα Γεράνεια Όρη (με καμένη έκταση στα 66.471 στρ. σύμφωνα με το Emergency Management Service της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Copernicus) έδειξε ότι η καταστολή από μόνη της δεν μπορεί να αντιμετωπίσει με αποτελεσματικό τρόπο φωτιές τέτοιου μεγέθους. Ο μόνος τρόπος για να θωρακίσουμε πραγματικά τα δάση και τις ζωές μας από τις πυρκαγιές -που θα γίνονται όλο και χειρότερες λόγω της κλιματικής κρίσης και των εκτεταμένων καυσώνων και περιόδων ξηρασίας που προβλέπεται να προκαλέσει- είναι η επένδυση στην πρόληψη.

Από τα αρχικά στοιχεία της έρευνας που διεξάγει το WWF Ελλάς με εταίρο το Μεσογειακό Ινστιτούτο Ερευνητικής Δημοσιογραφίας (MIIR), στο πλαίσιο του προγράμματος Active citizens fund των EEA Grants, προκύπτει ότι η απουσία χάραξης ενιαίας, διαχρονικής στρατηγικής και εφαρμογής μέτρων δασοπροστασίας, αφήνει πολλά κενά στον έλεγχο της χρηστής διανομής και αξιοποίησης του δημοσίου χρήματος. Επίσης διαπιστώνεται και απουσία καταγραφής των πραγματικών αναγκών και της σκοπιμότητάς τους, προκειμένου να αποφασίζεται η κατανομή με ανοικτές διαδικασίες, όπως για παράδειγμα σε συνεργασία με τα συναρμόδια υπουργεία και τις περιφέρειες.

Έτσι, από το συνολικό ποσό των 241.000.000 ευρώ ανά έτος που έχει διατεθεί για τη δασοπροστασία από διάφορες πηγές (ΠΔΕ, Πράσινο Ταμείο, ΕΣΠΑ, κ.λπ.) κατά την πενταετία 2015-2020 στις αρμόδιες Υπηρεσίες (Δασικές Υπηρεσίες Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, Περιφέρειες, Δήμους, Πυροσβεστικό Σώμα), μόνο ένα μικρό ποσοστό αφορά στην πρόληψη. Το μεγαλύτερο ποσοστό (της τάξης του 70-80%) φαίνεται να έχει διατεθεί για δράσεις καταστολής, γεγονός που δείχνει τη γενικότερη τάση για μονομερή ενίσχυση της καταστολής.

Παράλληλα, υπολογίζεται ότι τα επόμενα χρόνια περίπου 1,8 δισ. ευρώ σχεδιάζεται να διατεθούν μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και του νέου ΕΣΠΑ 2021-2027 για τις ανάγκες της Πολιτικής Προστασίας με έμφαση στην καταστολή. Παρόλο που είναι απαραίτητη η ενίσχυση και ο εκσυγχρονισμός των μέσων αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι αυτό από μόνο του δεν αρκεί. Η απάντηση στην αυξανόμενη ένταση των δασικών πυρκαγιών δεν μπορεί να είναι η μονομερής ανάπτυξη των κατασταλτικών μηχανισμών. Χρειάζεται να υπάρξει ισορροπία μεταξύ πρόληψης και καταστολής, καθώς η πρόληψη στηρίζει την καταστολή και όχι το αντίθετο.

Επιπλέον και σύμφωνα με τα στοιχεία που προκύπτουν από το τρέχον ΕΣΠΑ, στον στόχο «Κλιματική Αλλαγή/Πρόληψη» που δύναται να χρηματοδοτήσει δράσεις πρόληψης και καταστολής δασικών πυρκαγιών, η ολοκλήρωση έργων αγγίζει μόνο το 25% του προϋπολογισμού. Από τα ποσά που έχουν διατεθεί μέχρι στιγμής, προκύπτει ότι το 82% έχει δοθεί για δράσεις καταστολής (κυρίως προμήθειες πυροσβεστικού/μηχανολογικού εξοπλισμού) και μόνο το 18% για δράσεις πρόληψης (π.χ. διαχείριση βλάστησης ή εξοπλισμό έγκαιρης ειδοποίησης).

Η αδυναμία απορρόφησης των διαθέσιμων πόρων είναι χαρακτηριστική και σε άλλες περιπτώσεις. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του ευρωπαϊκού ερευνητικού προγράμματος PREVAIL, στο προηγούμενο Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης 2007-2013, από τα 87.000.000 ευρώ που ήταν διαθέσιμα στην Ελλάδα για πρόληψη δασικών πυρκαγιών, απορροφήθηκε μόλις το 15%. Αξίζει να σημειωθεί πως στις άλλες μεσογειακές χώρες το ποσοστό άγγιξε το 80% επί των αντίστοιχων ποσών.

Σύμφωνα με τις έως τώρα επίσημες ανακοινώσεις, η πυρκαγιά στα Γεράνεια Όρη πιθανότατα να οφείλεται σε αμέλεια, γεγονός που επιβεβαιώνει ακόμα μια φορά τη σημασία της επένδυσης στην πρόληψη. Το 87% των συλλήψεων πέρυσι αφορούσε εμπρησμούς από αμέλεια (179 συλλήψεις), ενώ το 13% εμπρησμό από πρόθεση (26 συλλήψεις). Η ίδια τάση φαίνεται να συνεχίζεται και τους πρώτους μήνες του 2021. Σε συνολικά 96 συλλήψεις για εμπρησμό, οι 92 αφορούν εμπρησμό από αμέλεια και μόλις οι 2 από πρόθεση.

Το γεγονός αυτό έρχεται να μας υπενθυμίσει ότι το πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών είναι πρωτίστως ένα κοινωνικό ζήτημα. Η αμέλεια δεν μπορεί να καταπολεμηθεί μόνο με καταστολή και πρόστιμα. Χρειάζεται ανάλυση των βαθύτερων αιτίων σε τοπικό επίπεδο, εναλλακτικές λύσεις διαχείρισης της καύσιμης ύλης και στοχευμένη επικοινωνία με συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες (π.χ. εργάτες γης, μελισσοκόμους).

Σχετικές μελέτες του δικτύου του WWF σε παγκόσμιο επίπεδο για την περίοδο 2019-2020, δείχνουν ότι οι πυρκαγιές αυξήθηκαν κατά 13% και οι αντιπυρικές περίοδοι επιμηκύνθηκαν κατά 20%. Μάλιστα, σύμφωνα με το Joint Research Center (JRC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, το 2019, 11 από τις 27 χώρες της ΕΕ ξεπέρασαν τον μέσο όρο της προηγούμενης δεκαετίας σε περιστατικά και καμένες εκτάσεις.

Σε μεσογειακό επίπεδο, πολύ λίγα περιστατικά (μόλις το 0,15%) ευθύνονται για το 35% των καμένων εκτάσεων. Αυτό οφείλεται στην αυξημένη ένταση των πυρκαγιών εξαιτίας και την κλιματικής αλλαγής.

Η επίδραση της κλιματικής αλλαγής στη δριμύτητα των πυρκαγιών υπολογίζεται ότι θα αυξήσει τις οικονομικές επιπτώσεις στις μεσογειακές χώρες στα 5 δισ. ευρώ/έτος τα επόμενα χρόνια. Σύμφωνα με το ερευνητικό πρόγραμμα PESETA IV του JRC, περίπου 63 εκατ. πολίτες της ΕΕ εκτίθενται σε 10 ημέρες υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς ανά έτος. Η προσαρμογή σε αυτή τη νέα πραγματικότητα δεν μπορεί να γίνει μόνο μέσα από την καταστολή δασικών πυρκαγιών. Χρειάζονται γενναίες πολιτικές πρόληψης και απαραίτητα η οικονομική ενίσχυσή τους.

Στην Ελλάδα -η οποία ανήκει δυστυχώς στην πεντάδα των χωρών που αντιστοιχεί το 80% των καμένων εκτάσεων στην ΕΕ τα τελευταία χρόνια- χωρίς επαρκή πρόληψη δεν θα έχουμε αποτελεσματική καταστολή. Γι’ αυτό είναι ανάγκη η Πολιτεία να δεσμευτεί άμεσα για:

Ενίσχυση των πόρων που επενδύονται αποκλειστικά στην πρόληψη και ειδικά στα θέματα διαχείρισης της καύσιμης ύλης σε δάση και δασικές εκτάσεις.
Ολοκληρωμένη ανάλυση των αιτιών των πυρκαγιών σε τοπικό επίπεδο και προσαρμογή του αντιπυρικού σχεδιασμού στο πρόβλημα.
Σύνταξη κοινών (μεταξύ των συναρμόδιων φορέων) σχεδίων αντιπυρικής προστασίας σε τοπικό επίπεδο και με σαφή προληπτικό προσανατολισμό.
Πλήρη ενεργοποίηση του συστήματος εθελοντισμού πολιτικής προστασίας.
Ολοκλήρωση νομοθετικών κενών (π.χ. δασικοί χάρτες) με σκοπό την αποτροπή αλλαγών χρήσης γης.
Συστηματική ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών.

Χαρίκλεια Μινώτου- WWF Ελλάς

Περισσότεροι από 3.600 πολίτες έχουν ενώσει τις φωνές τους με το WWFΕλλάς, υπογράφοντας σχετικό κείμενο και ζητώντας από την Πολιτεία την ανάληψη δράσης.

Η συλλογή υπογραφών συνεχίζεται εδώ:
https://www.wwf.gr/ti_mporeis_na_kaneis/ekstrateies/prostateuste_ta_dasi/

«Αν δεν υπάρξουν γενναία μέτρα διαχείρισης της καύσιμης ύλης και του τοπίου, των πιέσεων που υπάρχουν στις περιοχές μίξης οικισμών-δασών, καθώς και στοχευμένος αντιπυρικός σχεδιασμός σε τοπικό επίπεδο με οδηγό τα αίτια και την ανάλυση τους, ο μηχανισμός θα εξακολουθήσει να “τρέχει” πίσω από το πρόβλημα. Χρειάζεται να αναλάβουμε άμεσα δράση και να προστατέψουμε τα δάση μας. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε τον οδυνηρό τρόπο με τον οποίο η πανδημία του COVID-19 μάς έδειξε τη στενή σχέση ανάμεσα στην απώλεια της φύσης και την ίδια μας την υγεία», τονίζει η Παναγιώτα Μαραγκού, επικεφαλής περιβαλλοντικού προγράμματος του WWF Ελλάς.

The post Κοινό Δελτίο Τύπου MIIR-WWF: Η πρόληψη θα σώσει τα δάση μας, αλλά τα κονδύλια συνεχίζουν να πηγαίνουν στην καταστολή των πυρκαγιών appeared first on MIIR - Mediterranean Institute for Investigative Reporting.

Κοινό Δελτίο Τύπου MIIR-WWF: Έρευνα για το κόστος των δασικών πυρκαγιών

kostas — Tue, 03 Nov 2020 16:48:33 +0000

Η καταστολή δασικών πυρκαγιών, σε σχέση με την πρόληψη,

έχει ένα τεράστιο οικονομικό κόστος.

2-11-2020

H αντιπυρική περίοδος του 2020 έκλεισε με μία σχετικά ήπια εικόνα όσον αφορά στις καμένες εκτάσεις, καθώς οι καιρικές συνθήκες ήταν ευνοϊκές και ο κατασταλτικός μηχανισμός έκανε τη δουλειά του. Όμως μία πυρκαγιά δεν είναι μόνο δασοπυρόσβεση, αλλά και ένα οικονομικό μέγεθος. Είναι ώρα να δούμε το οικονομικό κόστος που έχει η αντιμετώπιση των πυρκαγιών μόνο με μεθόδους καταστολής και πώς η επένδυση στην πρόληψη θα έχει μακροχρόνια επιχειρησιακά και οικονομικά οφέλη.

Ειδικότερα, περίπου 167.000 στρέμματα δασών και δασικών εκτάσεων κάηκαν στην Ελλάδα από την αρχή του 2020, όπως προκύπτει από τα έως τώρα διαθέσιμα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Πληροφοριακού Συστήματος για τις δασικές πυρκαγιές (EFFIS). Πρόκειται για έναν σχετικά χαμηλό αριθμό, συγκριτικά με τον μέσο όρο της προηγούμενης δεκαετίας (235.263 στρέμματα). Σε αυτή την εικόνα συνέβαλαν οι καιρικές συνθήκες και κινήσεις από το Πυροσβεστικό Σώμα όπως η ίδρυση τοπικών εποχικών κλιμακίων, η επάρκεια εποχικού προσωπικού και η επιβολή διοικητικών προστίμων για περιστατικά δασικών πυρκαγιών.

Πηγές: Πυροσβεστικό Σώμα (για 2011-2019) / Προσωρινά στοιχεία EFFIS (για 2020)

Στα παραπάνω περιστατικά ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει ο μεγάλος αριθμός συλλήψεων για πυρκαγιές από αμέλεια σε σύγκριση με τις συλλήψεις για πρόκληση πυρκαγιάς από πρόθεση (153 έναντι 23). Το γεγονός αυτό έρχεται να μας υπενθυμίσει τη μεγάλη σημασία της πρόληψης, αλλά και ότι το πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών είναι πρωτίστως ένα κοινωνικό ζήτημα και πρέπει ως πολίτες να αναλάβουμε ένα μερίδιο ευθύνης. Επισημαίνεται ότι και σε παγκόσμιο επίπεδο το 75% των πυρκαγιών προκαλείται από ανθρωπογενή αίτια.

Ανησυχία προκαλεί και η αύξηση σε ό,τι αφορά τη δριμύτητα των περιστατικών. Το 2020, μόλις 70 πυρκαγιές από τα περίπου 10.000 περιστατικά που έχουμε ετησίως στην Ελλάδα, προκάλεσαν το 80% των καμένων εκτάσεων. Τα επιστημονικά δεδομένα μάς δείχνουν ξεκάθαρα ότι το πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών πρόκειται να ενταθεί τα επόμενα χρόνια, με περαιτέρω αύξηση της έντασης των περιστατικών και επέκταση τηςαντιπυρικής περιόδου (κατά 20% το ελάχιστο).

H μείωση της αμέλειας και της δριμύτητας των δασικών πυρκαγιών στηρίζεται ξεκάθαρα στην πρόληψη, που μακροχρόνια θα θωρακίσει δάση, περιουσίες και ανθρώπινες ζωές. Η καταστολή δεν αντιμετωπίζει ούτε το πρόβλημα της αμέλειας, ούτε της δριμύτητας, εστιάζει δηλαδή στο σύμπτωμα χωρίς να κοιτάει την ασθένεια. Και όσο το οικονομικό βάρος δίνεται στην καταστολή, αυτή η πρακτική θα συνεχίζεται εις βάρος άλλων εναλλακτικών ή οικονομικότερων τρόπων αντιμετώπισης. Μία πυρκαγιά δεν είναι μόνο δασοπυρόσβεση, αλλά και ένα σοβαρό οικονομικό μέγεθος, που πρέπει να αποτυπώνει όχι μόνο το κόστος καταστολής αλλά και το κόστος από την απώλεια περιουσιών, παραγωγής, υποδομών και φυσικού περιβάλλοντος.

Είναι καιρός να ρίξουμε το βάρος του οικονομικού κόστους για την καταπολέμηση των πυρκαγιών από την καταστολή στην πρόληψη

Το WWF Ελλάς με εταίρο το Μεσογειακό Ινστιτούτο Ερευνητικής Δημοσιογραφίας (MIIR), στο πλαίσιο του προγράμματος Active citizens fund των EEA Grants, έχει ξεκινήσει μια προσπάθεια καταγραφής των πόρων που δαπανά η χώρα για την πρόληψη αλλά και την καταστολή δασικών πυρκαγιών. Τα προκαταρκτικά συμπεράσματα της προσπάθειας αυτής, που θα αποτελέσουν και την έναρξη του αντίστοιχου δημόσιου διαλόγου, είναι τα εξής:

Δεν υπάρχει συγκεντρωτική καταγραφή σε εθνικό επίπεδο του κόστους πρόληψης και καταστολής δασικών πυρκαγιών. Είναι απαραίτητη μία οικονομοτεχνική μελέτη που να παρουσιάζει τη διάθεση των κονδυλίων και να τα συνδέει άμεσα με δείκτες που θα δείχνουν τα αποτελέσματα (π.χ. μείωση περιστατικών, μείωση δριμύτητας, μείωση χρόνου απόκρισης, μείωση μέσης ετήσια καμένης έκτασης).
Στο τέλος της αντιπυρικής περιόδου γίνεται μόνο επιχειρησιακή αποτίμηση και καμία αποτίμηση για το οικονομικό κόστος της καταπολέμησης των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα, είτε ως σύνολο είτε σε αναλογία με τις καμένες εκτάσεις, ώστε να μπορεί να γίνει σύγκριση με άλλες χώρεςκαι να αξιοποιούνται εντέλει καλύτερα οι πόροι προς όφελος της ασφάλειας των πολιτών και της προστασίας του περιβάλλοντος.
Δεν δίνεται στη δημοσιότητα το ακριβές (και συνήθως υπέρογκο) κόστος αεροπυρόσβεσης. Η διαδικασία μίσθωσης ελικοπτέρων παραμένει μια απόρρητη διαδικασία μέσω του Διεθνούς Οργανισμού NSPA του ΝΑΤΟ, χωρίς ουσιαστική δυνατότητα κοινωνικού ελέγχου. Με μέσο ωριαίο κόστος πτήσης τα 5.000 ευρώ, είναι προφανές ότι η κατάσβεση μιας πυρκαγιάς μπορεί να στοιχίσει από μερικά δεκάδες ως πολλά εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ. Ο αντίστοιχος προϋπολογισμός του Πυροσβεστικού Σώματος για το 2020 ανέρχεται στα 22,8 εκατ. ευρώ (και θα ξεπεράσει πιθανότατα τα 30 εκατ.), ενώ το κόστος που επωμίστηκε το 2019 η Πολεμική Αεροπορία για τα δικά της πτητικά μέσα υπολογίζεται στα 15 εκατ. ευρώ (2.506 ώρες πτήσης) *.
Οι δήμοι λαμβάνουν ετησίως περίπου 17 εκατ. ευρώ για δράσεις πυροπροστασίας. Όμως υπάρχουν κενά διαφάνειας και λογοδοσίας όσον αφορά στα κριτήρια επιλογής δράσεων, τον συνολικό σχεδιασμό και συντονισμό, και την υποβολή σχετικών εκθέσεων πεπραγμένων για το πώς οι δράσεις συνέβαλαν στην πυροπροστασία. Η απουσία αντιπυρικών σχεδίων σε επίπεδο ΟΤΑ συμβάλλει στη μη αποδοτική χρήση των κονδυλίων που διατίθενται στη δασοπυροπροστασία, καθώς δεν υπάρχει συγκεκριμένος και εγκεκριμένος σχεδιασμός.
Την ίδια ώρα, η δασική διαχείριση και μέσω αυτής η επίτευξη της πρόληψης στην πράξη με τη μείωση της καύσιμης ύλης, μπορεί να συμβάλει στην ελληνική οικονομία μέσω της δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας. Παρόλα αυτά, οι πόροι και η στελέχωση των δασικών υπηρεσιών που είναι επιφορτισμένες με την πρόληψη υπολείπονται κατά πολύ των πραγματικών αναγκών, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να αντιμετωπιστεί το διαρκώς αυξανόμενο πρόβλημα της συσσώρευσης της καύσιμης ύλης.

«Τα δάση μας είναι σήμερα πιο ευάλωτα από ποτέ, με τις πυρκαγιές να απειλούν τα φυσικά μας οικοσυστήματα και να εντείνουν την κλιματική κρίση. Δεν πρέπει επίσης να ξεχνάμε ότι η απώλεια της φύσης επηρεάζει άμεσα την ίδια μας την υγεία, καθώς συνδέεται και με την εμφάνιση πανδημιών. Η μόνη αποτελεσματική λύση είναι μία: πρόληψη! Πρέπει επιτέλους να ξεφύγουμε από τη λογική της “εκ των υστέρων αντιμετώπισης” του προβλήματος», τονίζει η Παναγιώτα Μαραγκού, επικεφαλής περιβαλλοντικού προγράμματος του WWF Ελλάς.

* Ας εξετάσουμε για παράδειγμα την πυρκαγιά που ξέσπασε στο Λαύριο στις 16 Ιουλίου 2020. Από τις επίσημες ανακοινώσεις προκύπτει ότι στη συγκεκριμένη πυρκαγιά επιχείρησαν επί 6 ώρες 2 πυροσβεστικά αεροπλάνα L-215 και 4 μισθωμένα ελικόπτερα (2 βαρέως και 2 μεσαίου τύπου). Μόνο η χρήση των εναερίων μέσων κόστισε κατ’ ελάχιστο 150.000 ευρώ, με βάση το ωριαίο κόστος τους. Και όλα αυτά, χωρίς να υπολογίζουμε το κόστος των επίγειων δυνάμεων σε ανθρωποώρες και μέσα.

The post Κοινό Δελτίο Τύπου MIIR-WWF: Έρευνα για το κόστος των δασικών πυρκαγιών appeared first on MIIR - Mediterranean Institute for Investigative Reporting.