Δεξαμενή Εγκαταστάσεων ΕΥΔΑΠ 

Ιταλία: Μεικτό μοντέλο με τάση αντιστροφής στο αμιγώς δημόσιο 

Τον Ιούνιο του 2011, σε ένα ιστορικό δημοψήφισμα, περισσότερο από το 95% των Ιταλών ψηφισάντων τάχθηκε κατά του νόμου που επέτρεπε τη διαχείριση των δημόσιων τοπικών/δημοτικών υπηρεσιών νερού από τον ιδιωτικό τομέα. Δύο χρόνια αργότερα όμως ήρθε η ασφυκτική πίεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που μέσω των συστάσεων του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου (European Semester) χαρακτήριζε τις υπηρεσίες ύδρευσης στην Ιταλία ως αρνητικό παράδειγμα που έπρεπε να αλλάξει.  Αποτέλεσμα είναι στην Ιταλία σήμερα, το νερό και τα δίκτυα ύδρευσης να ανήκουν αποκλειστικά στο Δημόσιο, αλλά οι υπηρεσίες ύδρευσης να μπορούν να παρέχονται είτε από δημόσιους είτε από ιδιωτικούς φορείς, ή μέσω συνδυασμού των δύο. 

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία από την Ιταλική Στατική Υπηρεσία, το 85% του πληθυσμού της Ιταλίας εξυπηρετείται από εταιρείες που ελέγχονται πλήρως ή κατά πλειοψηφία από δημόσιους φορείς, το 12% εξυπηρετείται απευθείας από δήμους και μόλις το 3% από εταιρείες που ελέγχονται πλήρως ή κατά πλειοψηφία από ιδιωτικούς φορείς. Οι τελευταίες λειτουργούν συχνά ως προσωρινές εξαιρέσεις σε μεμονωμένους δήμους.

Πάντως, σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιεύματα του 2025, υπάρχει μια τάση αντιστροφής  του μοντέλου καθώς, για παράδειγμά, ο δήμος της Πάντοβα εξετάζει το ενδεχόμενο να επαναφέρει υπό δημόσιο έλεγχο τις υπηρεσίες ύδρευσης, οι οποίες σήμερα λειτουργούν από ιδιωτική εταιρεία. Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και ο δήμος της Φλωρεντίας, καθώς και άλλοι δήμοι της περιοχής, που αποφάσισαν να εγκαταλείψουν τα μεικτά εταιρικά σχήματα και να επιστρέψουν σε καθεστώς άμεσης δημόσιας διαχείρισης του νερού.

Eγκατάσταση Επεξεργασίας Νερού Θεσσαλονίκης, Πηγή: ΕΥΑΘ

Ισπανία: Ακριβότερο νερό στις περιφέρειες με ιδιωτικοποιημένες υπηρεσίες υδρευσης

Στην Ισπανία, η διαχείριση του νερού και των υπηρεσιών ύδρευσης και αποχέτευσης ασκείται στο πλαίσιο ενός αποκεντρωμένου συστήματος με την αρμοδιότητα να ανήκει κυρίως στις αυτόνομες κοινότητες (περιφέρειες) και τους δήμους, αλλά σε στενή συνεργασία με την κεντρική κυβέρνηση. Σε αυτό το πλαίσιο συνυπάρχουν δημόσιοι και ιδιωτικοί φορείς, με πάνω από το μισό του πληθυσμού να εξυπηρετείται από ιδιωτικές εταιρείες, γεγονός που συνιστά μια μερική ιδιωτικοποίηση του τομέα. 

Η ιδιωτική διαχείριση, όμως, έχει συνδεθεί με σημαντικές περιφερειακές διαφοροποιήσεις στις τιμές και, συχνά, με υψηλότερες χρεώσεις νερού, οι οποίες αποδίδονται στην ανάγκη κάλυψης επενδύσεων, καταβολής τελών παραχώρησης στους δήμους και εξασφάλισης κερδοφορίας. 

Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Καταλονίας, όπου οι υπηρεσίες ύδρευσης βρίσκονται στα χέρια της ιδιωτικοποιημένης Aigües de Barcelona, που ελέγχεται πλειοψηφικά από τον Όμιλο AGBAR (έχει εξαγοραστεί από τη γαλλική Veolia)  ο οποίος δραστηριοποιείται σε ολόκληρη την Ισπανία μέσω θυγατρικών, όπως οι Aguas de Aragón, Aguas de Valladolid, Asturagua και Aguas de Alicante . 

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του Εθνικού Ινστιτούτου Στατιστικής, η περιφέρεια της Καταλονίας εμφανίζει το υψηλότερο μοναδιαίο κόστος νερού (2,98 ευρώ ανά κυβικό μέτρο). Ακολουθούν περιφέρειες με ιδιωτικοποιημένο ή μεικτό μοντέλο διαχείρισης, όπως οι Βαλεαρίδες Νήσοι (2,52 ευρώ), ενώ τις τελευταίες θέσεις με το χαμηλότερο κόστος καταλαμβάνουν κοινότητες με κατά βάση δημόσια/δημοτική διαχείριση:  Καστίλλη και Λεόν (1,24 ευρώ), το Πριγκιπάτο των Αστουριών (1,43 ευρώ) και  Λα Ριόχα (1,46 ευρώ).

Στην κοινότητα της Μαδρίτης, που οι υπηρεσίες ύδρευσης λειτουργούν υπό την 100% δημόσια εταιρεία Canal de Isabel II -παρά τις ισχυρές πιέσεις για μερική ιδιωτικοποίηση την περασμένη δεκαετία- το μοναδιαίο κόστος ανέρχεται σε 1,80 ευρώ. Ο μέσος όρος μοναδιαίου κόστους στις περιφέρειες της Ισπανίας είναι 1,92 ευρώ ανα κυβικό μέτρο. 

Σημειωτέον, το κόστος αυτό υπολογίζεται με βάση όλα όσα πληρώνουν οι χρήστες για την παροχή,αποχέτευση, επεξεργασία, εκροή ή καθαρισμό, διαιρεμένα με τον συνολικό όγκο νερού που καταναλώνεται. Στην Ελλάδα δεν έχουμε στοιχεία με τον αντίστοιχο δείκτη. Σύμφωνα με την απόφαση της ΡΑΑΕΥ το κόστος κυμαίνεται για τα νοικοκυριά από 0,35€ ως 3.20€ (κλιμακωτές χρεώσεις ανάλογα την κατανάλωση), συν 3€ πάγιο τέλος ύδρευσης και αποχέτευσης. Στα αυξημένα επαγγελματικά, βιομηχανικά, δημοτικά, κλπ, τιμολόγια, κυμαίνεται από 1,10€ ως 3.20€ ανα κυβικό μέτρο συν τα αντίστοιχα για αυτές τις κατηγορίες αυξημένα πάγια τέλη

                                                               Φράγμα Ελ Αταθάρ, βόρεια της Μαδρίτης_Πηγή Canal de Ιsabel ii

Γαλλία: Από την ιδιωτικοποίηση στην επιστροφή στη δημόσια διαχείριση

Η Γαλλία υπήρξε το ευρωπαϊκό εργαστήριο της ιδιωτικής διαχείρισης του νερού. Από τη δεκαετία του 1980, η πλειονότητα των δήμων παραχώρησε τη λειτουργία της ύδρευσης σε μεγάλους ιδιωτικούς ομίλους, κυρίως τη Veolia και τη Suez.

Το μοντέλο βασίστηκε σε μακροχρόνιες συμβάσεις παραχώρησης. Οι δήμοι διατηρούσαν την ιδιοκτησία των δικτύων, αλλά η τιμολόγηση, η συντήρηση και οι επενδύσεις περνούσαν στους ιδιώτες. Με τον χρόνο, το σύστημα κατηγορήθηκε για αυξήσεις τιμολογίων, περιορισμένη διαφάνεια και εξάρτηση των δήμων από τους παρόχους.

Η καμπή ήρθε το 2010, όταν το Παρίσι σε αντιδιαστολή με την προωθούμενη ευρωπαϊκή πολιτική της Κομισιόν επαναδημοτικοποίησε πλήρως την ύδρευση, δημιουργώντας την Eau de Paris. Η εμπειρία αυτή έγινε σημείο αναφοράς: μείωση τιμών, ενίσχυση κοινωνικής πολιτικής και επιστροφή του στρατηγικού ελέγχου στον δήμο.

Σήμερα, η Γαλλία δεν έχει εγκαταλείψει πλήρως τις παραχωρήσεις προς τους ιδιώτες αλλά η τάση έχει αντιστραφεί σε πολλές μεγάλες πόλεις όπως Λυών, Μπορντό, Ρεν, Νίκαια, Γκρενόμπλ.

Γερμανία: Δημοτικός έλεγχος και το σοκ του Βερολίνου για τις αυξήσεις

Στη Γερμανία, σε αντίθεση με τη Γαλλία, οι υπηρεσίες ύδρευσης βρίσκονταν και βρίσκονται κατά κανόνα στα χέρια των δήμων, μέσω των Stadtwerke (δημοτικές επιχειρήσεις ύδρευσης, ενέργειας, κλπ). Το νερό αντιμετωπίζεται ως βασική κοινωνική υποδομή και όχι ως αγοραίο προϊόν. 

Για καιρό εξαίρεση αποτέλεσε το Βερολίνο. Το 1999, στο πλαίσιο «δημοσιονομικής πίεσης», η πόλη πούλησε σχεδόν το 50% της δημοτικής Berliner Wasserbetriebe σε ιδιωτικούς ομίλους. Οι συμβάσεις προέβλεπαν εγγυημένες αποδόσεις για τους επενδυτές, γεγονός που οδήγησε σε αυξήσεις τιμολογίων.

Η κοινωνική αντίδραση υπήρξε έντονη. Το 2011, δημοψήφισμα απαίτησε πλήρη διαφάνεια των συμβάσεων παραχώρησης. Ακολούθησε η επαναγορά των μετοχών από τον δήμο και η λεγόμενη επαναδημοτικοποίηση (2013–2014) ως απόρροια της σημαντικής κοινωνικής κινητοποίησης κυρίως απέναντι στις αυξήσεις και την αδιαφάνεια στην τιμολόγηση. Έκτοτε, η ιδιωτικοποίηση του νερού θεωρείται πολιτικά «δυσάρεστη» στη Γερμανία.

                                           Οι υπόγειες πηγές Αρμαντιέρ, τμήμα της υδροδότησης του Παρισιού, πηγή Eau de Paris

Ουγγαρία: Σε δημόσια χέρια το νερό με παγωμένες τιμές από το 2013

Σε αντίθεση με χώρες όπου η συζήτηση επικεντρώνεται στην επαναδημοτικοποίηση έναντι της ιδιωτικοποίησης, η Ουγγαρία έχει κινηθεί την τελευταία δεκαετία προς ένα ιδιαίτερα συγκεντρωτικό, κρατικο-κεντρικό μοντέλο, διατηρώντας τυπικά τις υπηρεσίες ύδατος σε δημόσια χέρια.

Έως τις αρχές της δεκαετίας του 2010, οι υπηρεσίες ύδρευσης και αποχέτευσης ανήκαν και λειτουργούσαν κυρίως από τους δήμους, όμως η κατάσταση άλλαξε ριζικά μετά τον “Νόμο για τις Υπηρεσίες Ύδατος” το 2011, που οδήγησε σε υποχρεωτική συγχώνευση φορέων. Ως αποτέλεσμα, ο τομέας κυριαρχείται πλέον από μεγάλες, δημόσιες περιφερειακές εταιρείες υπό ισχυρό κρατικό έλεγχο, με πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Nemzeti Vízművek Zrt., ενώ οι δήμοι διατηρούν μόνο περιορισμένη επιρροή επί των υποδομών που προηγουμένως ήλεγχαν.

Τα τιμολόγια του νερού ρυθμίζονται από το κεντρικό κράτος και καθορίζονται πολιτικά. Από το 2013, οι τιμές του νερού για τα νοικοκυριά έχουν παγώσει στο πλαίσιο της κυβερνητικής πολιτικής «rezsicsökkentés» (μείωση του κόστους κοινής ωφέλειας), αντιμετωπίζοντας ρητά το νερό ως εργαλείο κοινωνικής πολιτικής και όχι ως υπηρεσία με τιμολόγηση βάσει πλήρους ανάκτησης κόστους.. Κατά συνέπεια, οι τιμές του νερού για τα ουγγρικά νοικοκυριά παραμένουν από τις χαμηλότερες στην ΕΕ, αλλά τα έσοδα δεν επαρκούν πλέον για την κάλυψη του πλήρους λειτουργικού κόστους και των αναγκών ανανέωσης των υποδομών.

Οι Ιρλανδοί απέτρεψαν τις χρεώσεις αλλά ο κίνδυνος παραμένει

Στην Ιρλανδία η χρηματοδότηση της ύδρευσης για τα νοικοκυριά εξακολουθεί να βαραίνει τη γενική φορολογία, και όχι τους οικιακούς χρήστες, με τις επιχειρήσεις μονο να πληρώνουν χρεώσεις νερού και λυμάτων. Τη γενική αυτή ρύθμιση είχε αμφισβητήσει ευθέως το ιρλανδικό μνημόνιο της περιόδου 2010-2013 που όριζε την επιβολή οικιακών χρεώσεων για το νερό. Επίσης, ενώ οι τοπικές/αυτοδιοικητικές αρχές παρείχαν υπηρεσίες ύδρευσης μέχρι τότε, οι υπηρεσίες αυτές μεταφέρθηκαν στη νεοσύστατη κρατική εταιρεία, Irish Water.  

Ωστόσο, η εισαγωγή των τελών ύδρευσης και η έναρξη εγκατάστασης υδρομετρητών πυροδότησε ένα μακρύ κύμα κοινωνικών κινημάτων και απεργιών συνδικάτων το 2014 και το 2015, περιλαμβανομένης μιας εκστρατείας μποϊκοτάζ των λογαριασμών νερού που υποστηρίχθηκε από μεγάλα τμήματα του ιρλανδικού πληθυσμού. Η μαζική κοινωνική αντίδραση τελικά οδήγησε την κυβέρνηση να αναστείλει το σύστημα χρεώσεων το 2016.

Παρόλο που τα τέλη ύδρευσης καταργήθηκαν, το εταιρικό μοντέλο παροχής υπηρεσιών μέσω της Irish Water έμεινε άθικτο. Διόλου τυχαία τα τελευταία χρόνια υπήρξαν συζητήσεις και σχέδια για εισαγωγή χρεώσεων για «υπερβολική χρήση» νερού, ωστόσο, δεν έχουν προχωρήσει προς άμεση εφαρμογή προς το παρόν.

  20/3/2023 Διαδήλωση έξω απο τη Βουλή. Φωτό: Μάριος Βαλασόπουλος

Ποιοι είναι οι ιδιώτες στο μετοχολόγιο των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ

Σήμερα, κύριος μέτοχος της ΕΥΔΑΠ είναι το Ελληνικό Δημόσιο, το οποίο κατέχει άμεσα το 50 % του μετοχικού κεφαλαίου συν μία μετοχή, ενώ το Υπερταμείο, κατέχει ποσοστό περίπου 11,33 %,.Σημαντική συμμετοχή που προσεγγίζει το 10% στο μετοχικό κεφάλαιο έχει από το 2014 και το hedge fund του αμερικανού μεγαλοεπενδυτή John Paulson, με επενδυτική παρουσία και σε Alpha Bank και Πειραιώς.

Το υπόλοιπο μετοχικό κεφάλαιο κατανέμεται σε άλλους θεσμικούς και ιδιωτικούς επενδυτές, όπως η NBG Asset Management και η ICM Investment, οι οποίοι κατέχουν μικρότερα ποσοστά. 

Στη μετοχική σύνθεση της ΕΥΑΘ, κύριος μέτοχος είναι το Ελληνικό Δημόσιο, το οποίο κατέχει άμεσα το 50 % του μετοχικού κεφαλαίου συν μία μετοχή, ενώ σημαντικό ποσοστό διατηρεί επίσης το Υπερταμείο, το οποίο τον Δεκέμβριο πούλησε μέσω διαδικασίας placement περίπου 5 % των μετοχών του, μειώνοντας το ποσοστό του στο 19,02 %. Άλλος κύριος μέτοχος (από το 2006) της ΕΥΑΘ με περίπου 5,46 % είναι η Vigie Groupe, γαλλικός όμιλος επιχειρήσεων που δραστηριοποιείται στον τομέα των υπηρεσιών ύδρευσης, και από το 2022 έχει ενσωματωθεί στον γαλλικό κολοσσό Veolia.

Το υπόλοιπο 25,52 % του μετοχικού κεφαλαίου περιλαμβάνει μικρότερους θεσμικούς επενδυτές, επενδυτικά funds, ιδιώτες μετόχους και διαχειριστές χαρτοφυλακίων. 

* Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι  Lorenzo Ferrari,  Luisa Chiodi (OBCT-Ιταλία), Ana Somavilla (El Confidencial- Ισπανία), György Folk (EUrologus/HVG-Ουγγαρία).

Πηγή: ICAN

Ευρώπη: ανάμεσα στον αφοπλισμό και τη στρατιωτικοποίηση

Οι εντεινόμενες γεωπολιτικές εντάσεις ειδικά σε σχέση με τη Ρωσία έχουν αναζωπυρώσει τις συζητήσεις στην Ευρώπη σχετικά με την πυρηνική ασφάλεια, με ορισμένες χώρες να αμφισβητούν τη μακροπρόθεσμη αμερικανική/ΝΑΤΟϊκή δέσμευση -μετά και τη συνεχιζόμενη απειλητική ρητορική απεμπλοκής από την ευρωπαϊκή αμυντική ομπρέλα του Τραμπ- και να εξετάζουν την ιδέα μιας πιο ενιαίας ευρωπαϊκής πυρηνικής στρατηγικής. Στη Γερμανία υπήρξαν δημόσιες συζητήσεις για την αξιοπιστία της αμερικανικής πυρηνικής προστασίας και για το αν η Ευρώπη πρέπει να αναπτύξει περισσότερο τις δικές της στρατηγικές δυνατότητες.

Η Γερμανία αποθηκεύει περίπου 20 αμερικανικά πυρηνικά όπλα σε μια αεροπορική βάση στη Ρηνανία-Παλατινάτο, στο πλαίσιο της εγγύησης ασφάλειας που υποτίθεται παρέχει η Ουάσινγκτον στην Ευρώπη. Αυτές οι βόμβες B61, που έχουν σχεδιαστεί για να μεταφέρονται από μαχητικά αεροσκάφη, φυλάσσονται στην αεροπορική βάση Büchel και, σύμφωνα με ειδικούς σε θέματα ασφάλειας, έχουν πρόσφατα εκσυγχρονιστεί. «Με τα αμερικανικά πυρηνικά όπλα στη Γερμανία, πόσο αποτελεσματική είναι η πυρηνική αποτροπή της Ευρώπης;» αναρωτιόταν εύλογα σε πρόσφατο άρθρο το Euronews (12/11/2025). 

Τον περασμένο Μάρτιο ο καγκελάριος Μερτς πρότεινε να ξεκινήσει διάλογος με τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο για διαμοιρασμό των πυρηνικών τους και ευρύτερη συμμετοχή στην πυρηνική αποτροπή σε ευρωπαϊκό πλαίσιο, χωρίς αμφισβήτηση του ΝΑΤΟϊκού ρόλου και ως συμπλήρωμα της αμερικανικής πυρηνικής ομπρέλας στην Ευρώπη.

Παράλληλα κάποιες χώρες της Κεντρικής/Ανατολικής Ευρώπης (π.χ. Πολωνία) πριμοδοτούν ευθέως την πιθανή αυτόνομη ανάπτυξη πυρηνικών ή άλλων αποτρεπτικών μέτρων στην Ευρώπη. «Η Πολωνία πρέπει να επιδιώξει τις πιο προηγμένες δυνατότητες, συμπεριλαμβανομένων των πυρηνικών και των σύγχρονων μη συμβατικών όπλων», δήλωνε χαρακτηριστικά τον περασμένο Μάρτιο ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ στο Κοινοβούλιο της χώρας του. 

Για πρώτη φορά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, σε τμήματα της Ανατολικής Ευρώπης, υπό τον φόβο ή το πρόσχημα της Ρωσίας, το ενδεχόμενο «απόκτησης» πυρηνικών όπλων δεν θεωρείται αδιανόητο, αλλά συζητήσιμο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει μεν υπέρ ενός κόσμου χωρίς πυρηνικά, αλλά η ασφάλειά της βασίζεται σε πυρηνικά που δεν ελέγχει και δεν μπορεί να καταργήσει. Το ταμπού μοιάζει να σπάει και ένα μέρος της Ευρώπης, κόντρα στο αίσθημα των πολιτών, μετακινείται αθόρυβα από τον αφοπλισμό στη διαχείριση του κινδύνου.

Πηγή: Unsplash

Η ισπανική δέσμευση για αφοπλισμό

Η Ισπανία αναγνωρίζει την πυρηνική αποτροπή του ΝΑΤΟ ως μέρος της συλλογικής αμυντικής στάσης της Συμμαχίας, διατηρώντας ταυτόχρονα την κατάσταση της χώρας ως μη πυρηνική δύναμη και τη δέσμευσή της για στήριξη του πυρηνικού αφοπλισμού ή αλλιώς αποπυρηνικοποίησης, σύμφωνα με τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων (NPT). Η χώρα στο πλαίσιο της NPT έχει δεσμευτεί να μην αναπτύξει ή αποκτήσει πυρηνικά όπλα, ωστόσο δεν έχει επικυρώσει τη Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων (TPNW). 

Πιο πρόσφατα, στις 26 Φεβρουαρίου 2025, ο υπουργός Εξωτερικών, José Manuel Albares, κατά τη δήλωσή του στη Διάσκεψη για την Αποπυρηνικοποίηση στη Γενεύη, τόνισε: «Δυστυχώς, η ανεύθυνη πυρηνική ρητορική της Ρωσίας μάς επανέφερε σε μια στιγμή που πιστεύαμε ότι είχαμε ξεπεράσει και η οποία πρέπει τώρα να αντιστραφεί καθώς προχωρούμε προς έναν κόσμο χωρίς πυρηνικά όπλα». Και πρόσθεσε ότι «η Ισπανία επαναβεβαιώνει τη δέσμευσή της στην NPT και τους τρεις πυλώνες της: αποπυρηνικοποίηση, μη διάδοση και ειρηνική χρήση της πυρηνικής τεχνολογίας».

Εξάλλου, στην Ισπανία, τα δίκτυα της κοινωνίας των πολιτών όπως η Nuclear Disarmament Alliance, οργανώσεις συνδεδεμένες με τη Διεθνή Εκστρατεία για την Κατάργηση των Πυρηνικών Όπλων (ICAN) και διάφορες ΜΚΟ και πλατφόρμες ειρήνης παραμένουν ενεργά, υποστηρίζοντας την ένταξη της χώρας στην TPNW, απαιτώντας ευρύτερα μέτρα αποπυρηνικοποίησης.

Αυστρία: συνταγματική απαγόρευση των πυρηνικών

Η ανακοίνωση για την επανέναρξη των δοκιμών πυρηνικών όπλων από τις ΗΠΑ δεν άλλαξε την αυστηρή και ξεκάθαρη θέση της Αυστρίας. Η αποπυρηνικοποίηση, η πρόληψη διάδοσης πυρηνικών όπλων και, τελικά, ένας κόσμος χωρίς όπλα μαζικής καταστροφής αποτελούν σταθερές προτεραιότητες εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας για τη χώρα που υποστηρίζει ότι η διάδοση πυρηνικών όπλων, οι κίνδυνοι που αυτά ενέχουν και οι καταστροφικές ανθρωπιστικές συνέπειες από οποιαδήποτε χρήση τους μπορούν να προληφθούν μόνο με θεμελιώδη απόρριψη αυτών των όπλων.

Η Αυστρία συμμετέχει ενεργά σε διακρατικές διαδικασίες αποπυρηνικοποίησης και μη διάδοσης, ενώ υποστηρίζει σθεναρά την NPT. 

Η χώρα ήταν επίσης από τις πρώτες 50 που υπέγραψαν και επικύρωσαν τη Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων (TPNW). Η απαγόρευση των πυρηνικών όπλων κατοχυρώνεται στο αυστριακό δίκαιο και προστατεύεται από το ομοσπονδιακό Σύνταγμα.

Η Γαλλία εκσυγχρονίζει το πυρηνικό της οπλοστάσιο

Στον αντίποδα, για τη Γαλλία τα πυρηνικά όπλα αποτελούν την απόλυτη εγγύηση της κυριαρχίας της και της ευρωπαϊκής ασφάλειας, ενώ «η δύναμη πυρηνικής κρούσης», σύμφωνα με το υπουργείο Ενόπλων Δυνάμεων, είναι αυστηρά εθνική και αμυντική, στοχεύοντας αποκλειστικά στην αποτροπή οποιουδήποτε ηγέτη «μπει στον πειρασμό να απειλήσει τα ζωτικά συμφέροντα της Γαλλίας».

Σε συνέντευξή του στις 14 Ιουλίου 2025, ο Μακρόν τόνισε ξανά ότι η πυρηνική αποτροπή αποτελεί έναν από τους πυλώνες της γαλλικής και ευρωπαϊκής ασφάλειας, που χρηματοδοτείται παράλληλα με την ενίσχυση των συμβατικών δυνάμεων στο «Πλαίσιο Στρατιωτικού Προγραμματισμού 2024–2030». 

Μέχρι στιγμής, δεν έχει υπάρξει διασύνδεση του γαλλικού πυρηνικού δόγματος με την επανέναρξη των αμερικανικών δοκιμών. Οι Γάλλοι αξιωματούχοι επικεντρώνονται, αντίθετα, στον προγραμματισμένο εκσυγχρονισμό των μέσων πυρηνικής αποτροπής στο πλαίσιο του Προγραμματισμού 2024-2030, που χρηματοδοτεί την επαναλειτουργία της πυρηνικής αεροπορικής βάσης στο Luxeuil-Saint-Sauveur, την ανανέωση των πυρηνικών υποβρυχίων, την επιτάχυνση της προμήθειας νέων Rafale ικανών για πυρηνική αποστολή και του μελλοντικού υπερηχητικού πυραύλου ASN4G. Οπως υποστηρίζουν, ακολουθούν ένα εσωτερικό χρονοδιάγραμμα αναβάθμισης δυνατοτήτων, χωρίς αυτό να αποτελεί άμεση αντίδραση στις ενέργειες των ΗΠΑ. Παράλληλα, ενισχύεται η συνεργασία με το Ηνωμένο Βασίλειο για κοινή αποτροπή. 

Η Γαλλία υποστηρίζει την αρχή της Συνθήκης για την Πλήρη Απαγόρευση των Πυρηνικών Δοκιμών (CTBT), αναγνωρίζοντας όμως ότι οι μεγάλες δυνάμεις (ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία) αντιμετωπίζουν διαφορετικά τις δοκιμές. Η γαλλική κοινή γνώμη μοιάζει να αμφιταλαντεύεται και να υποστηρίζει τον διακρατικό πυρηνικό αφοπλισμό, με την προϋπόθεση ότι η Γαλλία διατηρεί την ικανότητα αποτροπής μέχρι να αποπυρηνικοποιηθούν οι άλλοι. Δημοσκόπηση πάντως του Γαλλικού Ινστιτούτου Δημοσκοπήσεων (IFOP) του 2022 για λογαριασμό της Πρωτοβουλίας Πολιτών για τον Πυρηνικό Αφοπλισμό (ACDN) έδειξε ότι το 71% των Γάλλων τάσσεται υπέρ μιας παγκόσμιας συνθήκης απαγόρευσης πυρηνικών όπλων.

«Υπογράψτε τώρα τη Συνθήκη για την πλήρη απαγόρευση των πυρηνικών»

Συνέντευξη με την Alicia Sanders-Zakre, επικεφαλής Πολιτικής της Διεθνούς Εκστρατείας για την Κατάργηση των Πυρηνικών Όπλων (ICAN)

Η εποχή των παγκόσμιων πυρηνικών εκρήξεων χαρακτηρίστηκε από σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία και το περιβάλλον, οι οποίες εξακολουθούν να υφίστανται μέχρι σήμερα, τόσο από ατμοσφαιρικές όσο και από υπόγειες πυρηνικές δοκιμές.

Η Διεθνής Εκστρατεία για την Κατάργηση των Πυρηνικών Οπλων (International Campaign to Abolish Nuclear Weapons – ICAN) είναι μια παγκόσμια συμμαχία 714 μη κυβερνητικών οργανώσεων που στοχεύει στην προώθηση της πλήρους κατάργησης των πυρηνικών όπλων. Ιδρύθηκε το 2007 και επικεντρώνεται στην ευαισθητοποίηση, τη διπλωματική πίεση και την υποστήριξη διεθνούς νομικού πλαισίου για την πλήρη απαγόρευση των πυρηνικών όπλων. Η ICAN ήταν καθοριστική στην προώθηση της Συνθήκης για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Οπλων (TPNW), ενώ το 2017 τιμήθηκε με το Νόμπελ Ειρήνης για τον ρόλο της στην ευαισθητοποίηση και προώθηση της απαγόρευσης των πυρηνικών. 

Στο πλαίσιο της έρευνας του Pulse, η επικεφαλής Πολιτικής της ICAN, Alicia Sanders-Zakre, εκφράζει την ανησυχία της για τον κίνδυνο πυρηνικής ανάφλεξης μετά τις ανακοινώσεις Τραμπ, ενώ καλεί όλες τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να ακολουθήσουν άμεσα το παράδειγμα της Αυστρίας, της Ιρλανδίας και της Μάλτας, επικυρώνοντας τη Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Οπλων.

Πιστεύετε ότι η επανέναρξη των πυρηνικών δοκιμών ανοίγει έναν νέο ιστορικό κύκλο, στον οποίο ο κίνδυνος μιας πυρηνικής καταστροφής επανέρχεται στο προσκήνιο;

Κάθε χρήση πυρηνικών όπλων θα είχε καταστροφικές συνέπειες για την ανθρωπότητα και το περιβάλλον. Τα πυρηνικά όπλα είναι όπλα μοναδικής φρίκης, με επιπτώσεις που μπορούν να διαρκέσουν για γενιές. Είναι ζωτικής σημασίας όλες οι χώρες να τηρούν το παγκόσμιο μορατόριουμ στις πυρηνικές δοκιμές και να συμμορφώνονται με όλα τα σχετικά διεθνή νομικά μέσα, που απαγορεύουν τις πυρηνικές δοκιμές και τη χρήση πυρηνικών όπλων, συμπεριλαμβανομένης της Συνθήκης για την Πλήρη Απαγόρευση των Πυρηνικών Δοκιμών (CTBT) και της Συνθήκης για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων (TPNW). 

Σας ανησυχεί το ενδεχόμενο η ανακοίνωση του προέδρου Τραμπ να πυροδοτήσει μια ανεξέλεγκτη αλυσίδα εξελίξεων, με άλλα κράτη να απαντούν ενδεχομένως με δικές τους πυρηνικές δοκιμές; 

Εάν οι ΗΠΑ επανεκκινήσουν τις πυρηνικές δοκιμές, η Ρωσία έχει ήδη απειλήσει ότι θα απαντήσει αναλόγως, ενώ και άλλες χώρες ενδέχεται να ακολουθήσουν. Η εποχή των παγκόσμιων πυρηνικών εκρήξεων χαρακτηρίστηκε από σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία και το περιβάλλον, οι οποίες εξακολουθούν να υφίστανται μέχρι σήμερα, τόσο από ατμοσφαιρικές όσο και από υπόγειες πυρηνικές δοκιμές. Η καλύτερη πρόληψη είναι η εξάλειψη: όλα τα κράτη οφείλουν να αποκλείσουν τις πυρηνικές δοκιμές και κάθε άλλη πυρηνική δραστηριότητα, προσχωρώντας και τηρώντας τις Συνθήκες CTBT και TPNW. 

Ωστόσο, σχεδόν όλα τα κράτη-μέλη της Ε.Ε. δεν έχουν υπογράψει ή επικυρώσει τη Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Οπλων. Ταυτόχρονα, στο πλαίσιο της κλιμάκωσης των γεωπολιτικών εντάσεων, ιδίως σε σχέση με τη Ρωσία, πληθαίνουν στην Ευρώπη οι φωνές που ζητούν την ανάπτυξη μιας ενιαίας και ανεξάρτητης ευρωπαϊκής στρατηγικής πυρηνικής αποτροπής. Ποια είναι η άποψή σας; 

Παρά την απροθυμία του πολιτικού κατεστημένου να ακούσει, η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη τάσσεται υπέρ του πυρηνικού αφοπλισμού και της προσχώρησης στη Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Οπλων. Πόλεις σε ολόκληρη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων πρωτευουσών όπως το Βερολίνο, το Παρίσι και η Ρώμη, έχουν καλέσει τις κυβερνήσεις τους να προσχωρήσουν στη Συνθήκη. Πρόσφατες δημοσκοπήσεις σε επτά ευρωπαϊκές χώρες δείχνουν ότι η πλειονότητα των πολιτών αντιτίθεται στην αποθήκευση αμερικανικών πυρηνικών όπλων ή στην ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Ιδίως σε αυτή την περίοδο αυξημένων εντάσεων, περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να ακολουθήσουν το παράδειγμα της Αυστρίας, της Ιρλανδίας και της Μάλτας, υπογράφοντας και επικυρώνοντας τη Συνθήκη για την Απαγόρευση των Πυρηνικών Όπλων. 

*Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο oποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι Lola García-Ajofrín (El Confidencial – Ισπανία), Gian-Paolo Accardo (Voxeurop – Γαλλία), Kim Son Hoang (Der Standard – Αυστρία).